گروه هاي خوني

گروههاي خوني آنتي ژنهايي هستند که در سطح گويچه­هاي قرمزخون و سلولهاي ديگر قرار دارند و از والدين به فرزندان به ارث ميرسند. گلبولهاي قرمز مانند همه سلولهاي هسته­دار بدن واجد اختصاصات آنتي ژنتيکي در سطح خود ميباشند. اين آنتي ژنها ، آنتي ژنهاي گروه خوني ناميده ميشوند.

گاهي ديده ميشود که خون شخصي را به شخص ديگري تزريق ميکنند خون شخص دهنده در بدن فرد گيرنده لخته مي­شود و رسوب ميدهد.(؟)

چگونگي اين عمل با انعقاد خون متفاوت است و به وجود گروههاي خوني مختلف مربوط ميشود. در سطح خارجي گلبولهاي قرمز افراد دو نوع آنتي ژن از جنس پروتئين وجود دارد که به نامهاي A و B معروف هستند. برخي افراد آنتي ژن نوع A و برخي نوع B ، برخي هر دو آنتي ژن A و B را دارا هستند و برخي هيچ يک از آنتي ژنها را ندارند اين افراد را به ترتيب در گروه هاي خوني AB ، B ، A و O قرار ميدهند.

بيان آنتي ژنهاي گروههاي خوني تحت کنترل ژنهاي خاصي است و توارث آنها از قوانين ساده مندل تبعيت ميکند. براي هر سيستم گروه خوني ، تعداد متغيري از آللهاي مختلف وجود دارد. آللها به نوبه خود تعداد متغيري از آنتي ژنهاي غشايي گلبول قرمز را کنترل مينمايند.

حيوانات سالم علاوه بر داشتن آنتي ژنهاي گروههاي خوني بر سطح خود ممکن است واجد آنتي باديهاي سرمي بر عليه آنتي ژنهاي گروه خوني که خود فاقد آنها نيز هستند، باشند. مثلا افرادي که گروه خوني آنها فاقد آنتي ژن A است، در سرم خود آنتي بادي بر ضد آنتي ژن A دارند. تصور ميشود اين آنتي باديهاي طبيعي حاصل برخورد با گلبولهاي قرمز گروه A نبوده بلکه متعاقب تماس با آنتي ژنهاي مشابهي هستند که در طبيعت به وفور يافت ميشوند.

● انتقال خون

گلبولهاي قرمز را ميتوان به سهولت از حيواني به حيوان ديگر انتقال داد. اگر گلبولهاي قرمز فرد دهنده ، آنتي ژنهاي مشابه با گلبولهاي قرمز گيرنده داشته باشند، پاسخ ايمني در حيوان گيرنده گلبول ايجاد نميشود.

اما اگر گيرنده آنتي باديهايي بر عليه آنتي ژنهاي گلبول قرمز دهنده داشته باشد، در آن صورت گلبولهاي دهنده در معرض خطر تهاجم سريع قرار خواهند گرفت. زماني که اين آنتي باديها به آنتي ژنهاي موجود در سطح گلبولهاي قرمز بيگانه متصل گردند، ممکن است سبب هموليز و فاگوسيتوز اين سلولها شوند. در صورت فقدان آنتي باديهاي طبيعي ، گلبولهاي قرمز تزريق شده موجب برانگيخته شدن پاسخ ايمني در فرد دريافت کننده خون ميشوند. سپس گلبولهاي تزريقشده مدتي در خون گردش ميکنند.

دومين انتقال خون با اين گلبولها يا گلبولهاي شبيه به گلبولهاي قبلي باعث تخريب سريع اين گلبولها ميگردد که منجر به بروز واکنشهاي پاتولوژيک شديد ميگردد.

علايم اين روند تخريبي ناشي از هموليز گسترده داخل عروقي است. اين علايم عبارتند از : لرزش بدن ، فلج و تشنج و انعقاد داخل عروقي ، تب و پيدايش هموگلوبين در ادرار.

درمان واکنشهاي انتقال ناشي از چنين انتقال خوني شامل متوقف کردن انتقال خون و زياد کردن حجم ادرار بوسيله يک ديورتيک ميباشد، چرا که تجمع هموگلوبين در کليه ممکن است موجب تخريب توبولهاي کليه شود. بهبود وضعيت فرد به دنبال حذف همه گلبولهاي قرمز بيگانه حاصل ميگردد.

● انواع گروههاي خوني (سيستم ABO)

در سال ۱۹۰۱ ميلادي کارل لاند اشتاينر ، ايمونولوژيست آلماني براي نخستين بار ، وجود آنتي ژنهاي گروه خوني بر روي گلبولهاي قرمز و نيز آنتي باديهايي بر عليه همان آنتي ژنها را در سرم انسان ثابت نمود. لاند شتاينر ، ابتدا گلبولهاي قرمز را از سرم جدا کرد و سپس به مطالعه نتايج حاصل از مخلوط کردن سرم و گلبولهاي قرمز افراد مختلف پرداخت. وي دريافت که سرم بعضي از افراد قادر به آگلوتينه کردن گلبولهاي قرمز برخي ديگر از افراد ميباشد، اما بر روي گلبولهاي قرمز همه افراد موثر نيست. در تجزيه و تحليل نتايج ، او فهميد که ميتوان افراد را از نظر گروههاي خوني به گروههايي تقسيم نمود:

▪ گروه خوني A : آنتي ژن نوع A را سطح گلبول قرمز خود دارند و در پلاسماي خونشان نيز آنتي کور B (ضد آنتي ژن B) را دارا هستند.

▪ گروه خوني B : آنتي ژن نوع B را در سطح گلبو لهاي قرمز خود را دارند و در پلاسماي خونشان نيز آنتي کور A (ضد آنتي ژن A) را دارند.

▪ گروه خوني AB : آنتي ژن نوع A و B را در سطح گلبولهاي قرمز خود را دارند و در پلاسماي خونشان نيز هيچ يک از آنتي کورها را ندارند.

▪ گروه خوني O : هيچ يک از آنتي ژنها را در سطح گلبولهاي قرمز خود ندارند ولي هر دو آنتي کور را دارا هستند.

● نحوه تعيين گروه خوني

براي پي بردن به گروه خوني هر کس ، مقداري از خون را با آنتي کورهاي معين شده A يا B مخلوط ميکنيم. از توليد يا عدم توليد رسوب که در اثر به هم چسبيدن گلبولهاي قرمز ايجاد ميشود ميتوان گروه خوني شخصي را معين کرد. اگر بخواهيم به فردي از گروه خوني B خون تزريق کنيم، چون پلاسماي خون او آنتي کور A را دارد نميتوان خوني را که داراي آنتي ژن A باشد به او داد. اين آنتي ژن در گروه هاي A و AB يافت ميشود پس او نميتواند از اين گروهها ، خون دريافت کند.

● رسوب خوني

▪ گروه خوني A : با آنتي کور B رسوب نميدهد ولي با آنتي کور A رسوب ميدهد.

▪ گروه خوني B : با آنتي کور B رسوب ميدهد ولي با آنتي کور A رسوب نميدهد.

▪ گروه خوني AB : با هر دو آنتي A و B رسوب ميدهد.

گروه خوني O : با هيچ يک از آنتي کورهاي A و B رسوب نميدهد.

● درصد گروههاي خوني در مردم

در ميان جمعيت مردم در حدود ۴۲ درصد گروه خوني A حدود ۹ درصد گروه خوني AB و ۴۲ درصد گروه خوني O را دارا هستند. با اين وجود لازم به ذکر است که يک آنتي ژن گروه خوني هيچگاه نميتواند به همراه آنتي بادي ضد خود در بدن يک فرد وجود داشته باشد. زيرا در آن صورت وقوع هموليز ، گردش خون را مختل نموده و گلبولهاي فرد تخريب ميشود. گروههاي خوني O ، AB ، B ، A نمايانگر فتوتيپ گلبولهاي قرمز يک فرد است که مطابق با يک سيستم ساده که متشکل از سه ژن آللي A ، B ، O ميباشد، به ارث ميرسند.

● افرادSecretor , Nonsecretor

تقريبا ۷۵% از انسانها مواد آنتيژن A و B را نه تنها در سطح غشاي سلولي بلکه به صورت آزاد در ترشحات مختلف نظير سرم ، ادرار ، بزاق دارا ميباشند. مواد آنتي ژن گروه خوني در سطح غشاي سلولي به مولکولهايي از جنس گليکوپروتئين متصلند. اين صفت بوسيله يک ژن به نام Se= Secretor کنترل ميگردد. عمل ژن se در صورتي که وجود داشته باشد کنترل اتصال ساده آنتي ژني به مولکولهاي گليکوپروتئيني است. در افراد هموزيگوت مغلوب اتصال مواد آنتي ژني به مولکولهاي گليکوپروتئين تحت کنترل نبوده ، در نتيجه آنتي ژنهاي A و B اجازه حضور در مايعات بدن را نمييابند.

● سيستم RH

در سال ۱۹۴۰ ، لاندشتاينر و وينر نشان دادند آنتي باديهايي که بر عليه گلبولهاي قرمز ميمون رزوس (Rhesus) توليد ميگردد، قادرند گلبولهاي قرمز ۸۵% از جمعيت انساني را نيز آلگوتينه نمايند. اين آنتي باديها بر عليه مولکولي که (RH) ناميده شده ، بوجود ميآمدند و افرادي را که واجد اين مولکول بودند Rh مثبت نام گرفتند و به ۱۵ درصد بقيه که فاقد اين مولکول بودند، افراد Rh منفي اطلاق گرديد. آنتيباديهاي طبيعي بر عليه آنتي ژنهاي Rh در بدن توليد نميشوند.

● بيماري هموليتيک نوزادان

بيماري هموليتيک نوزادان معمولا زماني بوجود ميآيد که يک مادر Rh منفي حامل جنين Rh مثبت باشد. بطور طبيعي گلبولهاي خون جنين به واسطه لايههايي از سلولهاي ترفوبلاست از گردش خون مادر جدا شده است. اما در اواخر حاملگي و بخصوص در حين تولد نوزاد ، گلبولهاي قرمز جنين ممکن است وارد گردش خون مادر شوند. همين که اين گلبولها به جريان خون مادر برسند به عنوان يک عنصر خارجي تلقي شده و پاسخ ايمني مادر را جهت توليد آنتي بادي برميانگيزند.

معمولا آنتي بادي بر عليه گلبولهاي قرمز جنين قبل از تولد اولين بچه ساخته نميشود. اما حاملگيهاي مکرر نهايتا منجر به افزايش سطح آنتي بادي در خون مادر ميشود. اين آنتي باديها پس از گذشتن از سلولهاي ترفوبلاست مادر به گردش خون جنين ميرسند و در آنجا با گبولهاي قرمز جنين وارد واکنش شده و موجب تخريب آنها ميشوند. ممکن است روند تخريب گلبولهاي قرمز جنين به قدري شديد باشد که موجب مرگ جنين شود. از طرف ديگر جنين ممکن است زنده بماند و در يک وضعيت آنميک شديد و همراه با يرقان متولد شود.

بدن جنين ممکن است در راه تلاش جهت جبران گلبولهاي از دست رفته گلبولهاي قرمز نابالغ را از مغز استخوان به داخل خون آزاد نمايد. تخريب گسترده گلبولهاي قرمز جنين ميتواند منجر به آزاد شدن مقادير سمي بيلي روبين به داخل جريان خون شود. از آنجايي که کبد جنين هنوز نابالغ است، اين بيلي روبين ممکن است در سلولهاي مغز رسوب نموده و موجب آسيب شديد مغز گردد.

منبع:

http://yaabolfasl.blogfa.com

سيامک علي حيدري

پايان مطلب