سرفه: (1)

سرفه را مى‏توان كفه ناميد زيرا ريشه در گويش‏هاى محلى دارد و سر از كاف (Cough) در مى‏آورد. همگان آدرس سرفه را از سل مى‏پرسند.

سرفه فراتر از سرعت باد از ريه خارج مى‏شود و در ذهن برخى سالخوردگان همان صداى باد است كه در سينه‏شان گردش مى‏كند

مركز تنفس از طريق گيرنده‏هايى كه در بخشهاى گوناگون توزيع كرده است، از وقايع جارى آگاه مى‏شود و با ايجاد سرفه، شنودهاى خود را به گوش مى‏رساند تا به عنوان شايع‏ترين علامت تنفسى بيمار را به نزد پزشك بكشاند.

عصب واگ گيرنده‏هايى به ريه مى‏فرستد، يكى تحريكى (بين سلولهاى مخاط برونش) و ديگرى كششى (در جدار برونش) و سومى J (در فضاى بينابينى) معده و گوش خارجى نيز از همين عصب گيرنده‏هايى دارند. اطراف سينوسهاى بينى و نيز نواحى حلق و حنجره رشته‏هاى اطلاعاتى خود را به ترتيب از عصب سه قلو و زبانى - حلقى مى‏گيرند. عصب فرنيك، رسپتورهايى در ديافراگم و پريكارد مستقر مى‏كند.

بدين ترتيب، سرفه زياد دردى است كه از سينه بيرون مى‏آيد ولى فراخوان آسيبى است كه در قسمتهاى مختلف بدن (ريه، معده، گوش خارجى، حلق، حنجره، ديافراگم و پريكارد) ايجاد مى‏شود.

خلط تيره را چرك گويند، چرك هميشه بيانگر عفونت نيست، زيرا ماندن ترشحات در نايژه بدون وجود عفونت خلط را رنگين مى‏كند.

معمولاً خلط با سرفه همراه مى‏شود. خلط واژه‏ى زيبايى نيست، چون بيگانه است و براى بسيارى، ماده‏ى چنش آورى است، زيرا در كلام پوزش را به استقبال آن مى‏فرستند و گلاب را به روى شنونده مى‏پاشند. برخى در باور خود، خلط را نمادى از عفونت مى‏دانند تا خلط را با چرك يكی كرده باشند.

براى ارزيابى سرفه بايد همانگى تئاترى (Theatreal Unity) را ماننده هنرپيشه‏ها به خاطر داشت و زمان - مكان عمل را به ياد آورد:

 

 

زمان:

- بروز سرفه‏هاى بامدادى بيشتر برونشيت مزمن را تداعى مى‏كند و اگر با خلط چركى فراوان همراه باشد بايد به فكر برونشكتازى بود. جوشكاران نيز سرفه‏هاى بامدادى دارند.

­- سرفه‏يى كه بيمار در دل شب از ريه بيرون مى‏كشد به دو علت است

1- علتى در دل (CHF، برگشت اسيد معده به مرى GERD)

2- عاملى در ريه (آسم، پنومونى ائوزينوفيليك)

- سرفه‏هاى عصرانه در آسم ريوى ديده مى‏شود.

 

 

مكان:

- سرفه‏يى كه در محل كار رخ دهد، صحبت از بيمارى‏هاى شغلى را به ميان مى‏آورد. مانند كارگران برخى از كارخانه‏ها، آرايشگران زن، نانوايان، قالى‏بافان و...

- شايد سرفه‏ى كودك در سر كلاس را بتوان به حساب معلم سختگير يا شاگرد تنبل گذاشت.

- سرفه‏هايى كه از درون خانه برون آيد، ممكن است ناشى از اختلافات خانوادگى باشد و يا از وجود پرنده‏يى يا دستگاه قالى‏بافى .

 

 

عمل:

- سرفه كردن پس از خم شدن به جلو ناشى از برگشت اسيد معده مى‏باشد.

- سرفه كردن به هنگام خوابيدن به پشت ممكن است ناشى از بيمارى قلبى (CHF)، سينوزيت يا ريفلاكس باشد.

- بروز سرفه پس از پايان فعاليت بدنى، تصور آسم را تداعى مى‏كند.

- جابجا شدن از يك پهلو به پهلوى ديگر علل زير را مطرح مى‏نمايد:

 آبسه ريوى، برونشكتازى، پلورال افيوژن

 

 

كيفيت سرفه:

- با گرفتارى تراشه و ايجاد تراكئوبرونشيت، سرفه‏ى بيماران به صورت  Barking (سگسانانه) در مى‏آيد و معمولاً به علت مايكوپلاسما نومونيا مى‏باشد.

سرفه‏هاى حاد و تكرار شونده (Paroxystic Cough): در نوع پاروكسيستيك، بيمار به طور ناگهانى دچار چندين سرفه‏ى پشت سرهم مى‏شود و ممكن است در طول شبانه روز چندين حمله‏ى سرفه عارض شود.

علل سرفه‏هاى پاروكسيستيك:

1- آسم

2- سياه سرفه

3- ميكوپلاسما نومونيا

4- جسم خارجى داخل برونش

5- پنومونى ائوزينوفيلى

در برخورد با سرفه ابتدا "س" هاى بيمارى‏زا را شناسايى مى‏كنيم و به دنبال COPD، سل و سرطان مى‏گرديم.

سرفه‏اى كه بيش از سه هفته عمر داشته باشد بوى كهنگى (ازمان) مى‏دهد. اولين واكنش در برابر سرفه مزمن آن است كه عكس سرفه را در تاريكخانه ريه نگاه كرد. براى ديدن قامت سرفه و در قاب سينه بايد چشمها را شست و نوشته‏هاى همكاران پرتونگار را خواند و عفونت ناديده را درمان نكرد.

اگر در عكس ريه ضايعه‏اى ديده شد بايد به فكر همان "عكس" بيفتيم و عفونت كانسر و سل را به ياد آوريم. در صورتى كه روند بيمارى با تجويز آنتى‏بيوتيك تغيير نيافت، درخواست مشاوره، اسپيرومترى، سى‏تى‏اسكن ريه و مدياستن با كنتراست و برونكوسكوپى لازم است.

وجود سرفه در شرايط زير، سه تشخيص را بين 90 تا 100% مطرح مى‏كند:

 شرايط:

- طبيعى بودن گرافى ريه

- افراد جوان و ميانسال

- عدم داروهاى ACEI مانند كاپتوپريل و انالاپريل

- نكشيدن سيگار

ç  بيمارى‏هاى تشخيصى:

 1- آسم

 2- سينوزيت

 3- برگشت اسيد معده به مرى GERD

 

 توجه:

- سرفه در كودكان به ويژه به صورت پاروكسيستيك بايد همواره دو تشخيص را به ياد آورد

1- آسم

2- جسم خارجى در برونش

- سرفه‏هايى كه در طول روز پديد مى‏آيند و در شب از بين مى‏روند با احتمال زياد به علت عوامل روحى است.

- ايجاد سرفه‏هاى عصرانه يا شبانه بيشتر به علت آسم مى‏باشد.

- وجود كدورت در گرافى ريه بررسى‏هاى بعدى را ايجاب مى‏كند.

 

 

رفرنس:

1- پزشكى امروز - شماره 11 478 تير 82 - دكتر على مير علائى فوق تخصص آلرژى