محاسبه عملكرد كليه

جزوه پارسان دانش – كليه – دكتر گرجي – 88

 

ازوتمي به معناي BUN و كراتينين بالاست (اختلال آزمايشگاهي) ولي اورمي يعني ازوتمي به علاوه علائم باليني.

عملكرد كليه+ با ارزيابي GFR مشخص مي­شود.

GFR حجمي از پلاسما است كه در هر دقيقه از يك ماده خاص (مايعي كه در كليه نه ترشح دارد و نه بازجذب) پاك مي­شود. كليرانس هم به همين ترتيب تعريف مي­شود. كليرانس هر ماده­اي يعني حجمي از پلاسما كه در عرض يك دقيقه از آن ماده پاك مي­شود. مثلا وقتي مي­گوييم كليرانس استامينفون 20 است يعني در عرض يك دقيقه 20 سي سي پلاسما از استامينوفن پاك مي­شود.

همان طور كه گفته شد براي محاسبه GFR بايد از كليرانس ماده­اي استفاده شود كه در كليه نه ترشح شود و نه بازجذب و بهتر است اين ماده از خود بدن باشد. براي محاسبه GFR به طور معمول از كليرانس كراتينين استفاده مي­كنيم.كراتين از توده عضلاني به دست مي­آيد. يعني حاصل متابوليسم اسيدهاي آمينه عضلات ماده­اي به نام كراتين است كه در كبد به كراتينين تبديل مي­شود و از طريق+ كليه­ها دفع مي­شود.

نكته:

سطح كراتينين خون به موارد زير بستگي دارد (در غياب اختلال عملكرد كليه) (شركت داروپخش همان شركت پخش حجرT! است)

1-      حجم توده عضلاني

2-      جنسيت

3-      رژيم غذايي پر پروتئين

4-      TPN

5-      مصرف برخي داروها كه با ترشح Cr تداخل مي­كنند مانند آميلورايد، سايمتيدين ، ترمي متوپريم

 

در چه مواردي سطح كراتيني خون كم مي­شود؟ 

1-      كاهش توده عضلاني: كاشكسي و سرطان­ها ....

2-      سوء جذب

3-      مصرف كورتون

4-      نارسايي كبد

 

براي بدست آوردن كليرانس كراتينين نياز به جمع آوري ادرار 24 ساعته داريم تا بدانيم طي يك روز چه قدر كراتينين دفع شده است. سپس كراتينين ضربدر حجم ادرار 24 ساعته را در صورت مي­گذاريم و بر كراتينين پلاسما تقسيم مي­كنيم

Pcr/Ucr*V

تا اينجا كليرانس كراتينين در 24 ساعت محاسبه مي­شود ولي GFR در زمان يك دقيقه تعريف مي­شود. چون مي­دانيم 24 ساعت 1440 دقيقه است حاصل را بر 1440 تقسيم مي­كنيم تا عدد بدست آمده در واحد CC/min حاصل شود.

GFR=Ucr*v/Pcr*1440

مثال: GFR آقايي 60 ساله با كراتينين پلاسماي 2 ميلي گرم در دسي ليتر، حجم ادرار 24 ساعته 2880 سي سي و كراتينين ادرار 100 ميلي گرم در دسي ليتر چقدر است؟

2*1440/100*2880 = 100 سي سي در دقيقه

مثال: بيماري در 24 ساعت 100 سي سي ادرار داشته،‌دفع كراتينين 24 ساعته 1.2 گرم و Pcr برابر 1 mg/dl‌ دارد. GFR‌ وي چقدر است؟

در سوال قبل هدف از ضرب حجم ادرار 24 ساعته در Ucr به دست آوردن مقدار توتال Cr 24 ساعته بود اما در اين سوال مقدار Cr  ادرار 24 ساعته بر حسب گرم داده شده است. بنابراين در اين مريض GFR=1200/1*1440=0.83 ولي چون واحد Pcr Mg/dl است، GFR‌ بدست آمده بر حسب dl/min است و براي آنكه بر حسب CC/min به دست آورم بايد در 100 ضرب كنيم.

نكته:GFR را مي­توان به وسيله فرمول Cockroft نيز محاسبه كرد:

GFR=(140-age)*Weight/Pcr*72

نكته: اين فرمول براي مردان است و در زنان چون توده عضلاني كمتر است بايد در+ عدد 0.85 ضرب شود.

نكته: براي محاسبه GFR مي­توان از كليرانس انسولين و اينولين نيز استفاده كرد. اخيراً سيستاتين C  به عنوان ماركري معتبر جهت اندازه­گيري GFR  و بررسي عملكرد كليه معرفي شده است. اين ماده يك پروتئازاست و توسط تمام سلولهاي هسته­دار ساخته مي­شود. بازجذب و ترشحش در كليه ندارد و فقط فيلتر مي­شود و با توده عضلاني و رژيم غذايي فرد ارتباطي ندارد. به همين علت ازCr ‌  دقيق­تر است. تنها بيماري­هاي تيروئيدي مي­توانند سطح آنرا تحت تاثير قرار دهند.