بهداشت روان در دوران بارداري
* زن حامله در معرض تغييرات جسمي-رواني قابل ملاحظهاي قرار دارد.
* بيشتر زنان باردار احساس خوشحالي و شادماني دارند ولي حالات افسردگي زودگذر نيز گاهي اتفاق ميافتد.
* تغييرات طبيعي احساسات زن در دوران بارداري مسأله بسيار بغرنجي است كه در اين موارد ممكن است شوهر بكلي گيج شود و نتواند دليلي براي حالتهاي روحي گوناگون زن پيدا كند، خصوصاً اگر زن براي اولين بار حامله شده باشد و يا از نظر داشتن ويارهاي دوران حاملگي مشكل داشته باشد. در اينگونه موارد شوهر بايد سعي كند حمايتهاي عاطفي بيشتري نسبت به همسر خود داشته باشد.
وظايف شوهران در دوران بارداري همسر:
1- همدردي با ناراحتيهاي دوران بارداي زن، مانند: تهوع، كمردرد و...
2- همراهي با زن در رفتن به مطب پزشك
3- در صورت خسته بودن زن اصرار به پذيرايي از فاميل و دوستان نكند و به استراحت و آرامش زن توجه كافي نمايد.
4- با خوشرويي در مورد پيشرفت حاملگي و نوزادي كه بدنيا خواهد آمد صحبت كند و سعي كند نگراني زن را برطرف كند.
5- گاهي ممكن است زن حامله يكباره افسرده شود، حالتهاي روحي زن را در اين گونه مواقع درك نمايد.
6- در هنگام زايمان حتماً سعي كند در كنار همسرش حضور يابد
* عدم حضور شوهر در هنگام زايمان اغلب براي زنان به عنوان يك خاطره ناخوشايند باقي ميماند.
* زن در اولين ماه بعد از زايمان نسبت به تمام زندگياش در معرض بالاترين احتمال براي بستري شدن در بيمارستان به علت اختلالات روانپزشكي است.
انواع اختلالات روانپزشكي بعد از زايمان:
1- غم مادرانه: عموماً بعنوان يك بيماري تلقي نميشود اين ناراحتي موجب اختلال در عملكرد فرد نميشود و در درصد زيادي از خانمها رخ ميدهد.
* علايم: بصورت گريه كردن، تحركي پذيري سريع، تغييرات خلقي سريع، حتي به صورت شادي ميباشد كه عموماً از روز سوم بعد زايمان شروع ميشود و خود به خود تا يك هفته بهبود مييابد و كمتر ممكن است به سمت اختلالات شديدتر پيشرفت كند.
2- افسردگي بعد از زايمان: ممكن است در حد متوسط يا شديد باشد و به صورت تدريجي از هفته دوم يا سوم بعد از زايمان شروع شود و طي هفتهها و يا ماهها رشد كند و سرانجام بهبود يابد و يا در يك حالت ثابت باقي بماد.
* علايم: خستگي شديد، بيخوابي، افسردگي، اضطراب، گريستن، بيقراري و ناپايداري عاطفي
* اين افسردگي موجب اختلال عملكرد در مادر ميشود و در توانايي وي براي مراقبت صحيح از شيرخوار نيز ايجاد مشكل ميكند كه خود منجر به اختلال در ايجاد رابطه سالم بين مادر و كودك ميشود
* يكي از مسائل مهم در اين وضعيت احتمال خطر خودكشي خصوصاً در موارد شديد بيماري است و لازم است در چنين مواقعي فوراً بستري گردد.
3- سايكوز بعد از زايمان (اختلال رواني شديد بعد از زايمان): درصد كمي از مادران دچار اختلال رواني شديد ميشوند. اختلال عموماً بين روزهاي سوم تا چهارم بعد از زايمان رخ ميدهد و دچار حالت منگي، گيجي و عدم آگاهي به زمان و مكان ميشود و سپس توهم و هذيانهاي مختلف در وي بروز ميكند و بعد دچار يك افسردگي عميق ميشود
* يكي از خطرناكترين عواقب اين اختلال خطر نوزادكشي ميباشد و به همين جهت از نظر درمان يك اورژانس (ارجاع فوري) تلقي ميشود.
4- اندوه از دست دادن فرزند: مادراني كه مردهزايي يا سقط داشتهاند و يا فرزندشان فوت ميكند در معرض افسردگي و اختلال رواني هستند
مادران در معرض خطر:
1- مادراني كه سابقه افسردگي يا اختلال رواني دارند خصوصاً اگر اين مشكل در طول دوران بارداري روي داده باشد.
2- حاملگي در سنين پايين
3- حاملگي نخست
4- سابقه بيماري رواني در خويشاوندان نزديك
5- فقر اقتصادي
6- حمايت ضعيف اجتماعي
7- سابقه حوادث ناگوار در زندگي
8- ناپايداري ازدواج و مشكل با همسر
9- بياعتنايي نسبت به حاملگي
10- سابقه قاعدگيهاي دردناك
درمان:
* پيشآگهي تمام اين اختلالات نسبتاً خوب بوده و انتظار ميرود كه با تشخيص به موقع و درمان فوري و صحيح علايم سريعاً بهبود يابند ولي در صورت تأخير در درمان، بيماري مقاوم ميشود و زمان طولانيتري را براي درمان نياز خواهد داشت.
* بهتر است افرادي كه سابقه اختلال رواني دارند و يا مادران در معرض خطر قبل از حامله شدن با پزشك مشورت كنند.
* هدف بهداشت روان توسعه جوامعي است كه اعضاي آن به دليل تواناييهاي فردي و همچنين به دليل كمك و حمايت از يكديگر مورد احترام قرار ميگيرند. بهداشت روان، درك متقابل و احترام به عقايد يكديگررا نيز در بر ميگيرد و مؤثرترين راه دست يافتن به هنر تربيت درست فرزندان است
* بدون بهداشت روان دستيابي به سلامت غير ممكن است.
* در عين حال زندگي سنتها و گرايشهاي مذهبي و به طور خلاصه كليه جنبههاي حيات عاطفي فكري و معنوي مردم بر بهداشت روان تأثير گذار است.
* عمده جمعيت را در كشور ما جوانان تشكيل ميدهند كه بسياري از آنها نسبت به آينده خود بيمناكند احساسي كه آنها را نسبت به مصايب مرتبط با بهداشت روان آسيبپذير ميسازد.
* در جهان از هر 10 علت بيماري 5 علت به اختلالات رواني مربوط است.
* مسائل مربوط به بهداشت روان گروههاي خاص و مسائل نوپديد بهداشت روان از قبيل مسايل مربوط به پناهندگان، زنان، كودكان و سالخوردگان از الويت برخوردارند.
* شعار سازمان بهداشت جهاني در سال 2001 ميلادي(1380) = غفلت بس است مراقبت كنيم. )Mental Health Stop Exclousion Dare to care(
******** دکتر محسن امیرآبادی *******