رهنمونهاي پزشك خانواده در مورد ديابت (بخش سوم)
ص 72 كتاب مشكلات افراد ديابتي
اولين اين نكته قابل توجه اين است كه قطعاً مشكلات شما به دليل ابتلاء به ديابت، راحت پيشرفت نميكند.
تحقيقات انجام شده دقيق حاكي از اين امر است كه با كنترل گلوكز خون، احتمال بروز هرگونه مشكل كاهش مييابد.
مطالعات انجام شده از افراد ديابتي در آمريكا (كنترل ديابت و معاينه مشكلات نام دارد)، نشان ميدهد كه هر چه كنترل گلوكز خون بهبود يابد، احتمال خطر پيشرفت مشكلات كاهش مييابد.
آگاهي از اين امر به بسياري از افراد كمك ميكند تا در زماني كه وسوسه شدند كارها را به حال خود بگذارند، ديابتشان را دقيقتر كنترل نمايند.
همراه با كنترل خوب ديابت، ترك سيگار ميتواند احتمال پيشرفت مشكلات را كاهش دهد.
به طور قطع نميبايست افراد ديابتي سيگار بكشند، همه مشكلات احتمالي ليست شده در صفحات آينده، در افراد سيگاري، شايعتر است و هر شخصي كه به دو نوع از اين مشكلات مبتلا باشد، ميبايست فوراً مصرف سيگار را قطع نمايند.
اهميت اين موضوع نميتواند بيش از حد تنشزا باشد و اگر شما سيگاري باشيد، آگاهي از اين مسئله ميتواند انگيزه مناسبي براي ترك استعمال سيگار باشد.
شكل ص 72 كتاب
سيگار كشيدن و افراد مبتلا به ديابت:
مشكلات در بيماران ديابتي كه سيگار ميكشند، شايعتر است. ميبايست ترك سيگارضرورت داشته باشد.
ص 73 كتاب: چشمهاي شما:
دياب ميتواند چشمهايتان را به شيوههاي مختلف، تحت تاثير قرار دهد.
طيف آن ميتواند از تاري ديد آني تارتينوپاتي شديد (صدمه به لايه حساس روشن، واقع در پشت)، متفاوت باشد.
تاري ديد:
هنگامي كه شروع به مصرف انسولين يا دارو مينماييد، ممكن است احساس كنيد، كه كمي تاري ديد داريد. اين امر به دليل خشكي لنز موجود در چشم است كه از پيشرفت ديابت و افت سريع گلوكز خونتان ناشي ميشود.
درمان آن جايگزيني مايع در چشم است. اين موارد رعايت بروز تاري ديد است. متاسفانه، اين مشكل موقتي است و ميبايست بدون نياز به درمان، در عرض چند ماه برطرف گردد.
اگر شما نياز به عينك داريد و اين اتفاق براي شما افتاده است، قبل از اقدام به خريد آن تا زمان برطرف شدن تاري ديد، صبر نماييد.
ممكن است نتيجه آزمايش بينايي از زمان تثبيت شدن ديابت، كاملاً متفاوت باشد.
آب مرواريد:
اگر مدت زيادي است كه ديابت داريد، بيشتر مستعد ابتلاء به ديابت هستيد. زيرا، قند در لنز عدسي چشم تجمع پيدا ميكند. اين امر، باعث كدر شدن عدسي و تداخل در انتقال نور به پشت چشم ميگردد و ميتواند در انتقال نورخورشيد، اختلال ايجاد نمايد. خوشبختانه، اين مشكل، خيلي راحت با جراحي سادهاي كه تعويض لنز آسيب ديده با نوع پلاستيكي آن است، درمان ميگردد.
جراحي اغلب تحت بيحسي موضعي انجام ميشود و ميبايست شما 24 ساعت در بيمارستان بستري باشيد. معمولاً، نتيجه جراحي عالي است.
ص 74 كتاب رتينوپاتي:
هر دو نوع ديابتي ميتواند ساختمان تخصيص داده شده را در پشت چشمهاي شما كه رتينا نام دارد، تحت تاثير قرار دهد. بخش مركزي (ماكولا)، ديد رنگها و جزئيات دقيق را امكانپذير ميسازد. در حالي كه بخش خارجي (پري فرال)، تاريك و سفيد رنگ است. و نقش ديد در تاريكي را دارد.
گاهي اوقات، ممكن است رگهاي خوني سوراخ شود و مايع در سطح رتينا، تجمع پيدا كند. در نتيجه نوعي كه اگزودا1 نام دارد، به وجود ميآيد.
معمولاً، اين سوراخ نشاندهنده عدم كفايت ذخيره خوني در آن بخش از چشم است. هنگامي كه رتيتوپاتي پيشرفت ميكند، رگهاي خوني همانند بدن سعي در بهبود ذخيره خون ميكند. اين رگهاي جديد، ظريف هستند و ممكن است به طور قابل توجهي پاره شده و خونريزي نمايند.
اين وضعيت، خونريزي زجاجيه نام دارد كه ميتواند بينايي را تحتتاثير قرار دهد.
درمان رتينوپاتي:
خوشبختانه طي سالهاي اخير با پيشرفتي كه در درمان ليزر صورت گرفته، بسياري از صدمات ناشي از رتينوپاتي ديابتي ترميم شده است.
معمولاً، رتينوپاتي ديابتي، بخش جانبي رتينا كه از ماكولا حسابي پيشرفت كرده، هدف قرار دهد و ميتواند مانع رشد اگزوداي نقطه كور و رگهاي خوني شود.
هر چه درمان زودتر انجام شود، موفقيتآميزتر است. به خاطر همين، معاينه چشم حداقل يك بار در سال ضروري است.
كادر ص 74 كتاب:
مشكلاتي كه بخشهاي از بدن را تحت تاثير قرار ميدهند؟
· چشمها (رگهاي خوني، رتينا را تامين مينمايند)
· كليهها
· اعصاب جانبي در بازوها، دستها، ساق پا و پا
· پوست
· رگهاي خوني بزرگ
ص 75 كتاب:
معاينه چشم ميتواند توسط بيناييسنج، متخصص چشم پزشك يا پزشكي كه در زمينه اين نوع معاينات مهارت دارد، انجام شود. ممكن است، نوع شديد رتينوپاتي كه ماكولاپاتي نام دارد، در تعدادي از افراد پيشرفت نمايد. مخصوصاً در اواخر زندگي، اين امر نشاندهنده كاهش تامين خون در بخش مركزي چشم است كه ميتواند توانايي شخص را در تشخيص رنگ و جزييات دقيق شديداً تحت تاثير قرار دهد.
متاسفانه، درمان ليزري در درمان اين مشكل خاص، خيلي موفقيتآميز نيست.
شكل ص 75 كتاب:
سطح كره چشم از سه لايه تشكيل شده است- اسكلراي بيروني مقاوم (بخش سفيد چشم)؛ كوروئيد، از رگهاي خوني تشكيل شده است و شبكيه، شامل سلولهاي حساس- روشن و رگهاي خوني است.
عصب بينايي، پيامها را به مغز منتقل ميكند.
شكل ص 75 كتاب: اسكلرا- كوروئيد- شبكيه- ماكولا
عضله ركتوس فوقاني روي چشم متمايل ميشود
حفره پشتي با اخلاط زجاجي پر شده است
عنبيه، مقدار عبور نور را در چشم كنترل ميكند.
مردمك
قرنيه
لنز، نور را به رتينا منعكس ميكند.
رتينا را رگهاي خوني تامين ميكند.
عضله ركتوس تحتاني روي بخش پاييني چشم متمايل شده است.
ص 76 كتاب
اگر نياز به درمان ليزر درايد، معمولاً از شما درخواست ميشود كه به بخش ويژه چشم بيماران سرپايي مراجعه نماييد. ابتدا، قطرهاي در چشمتان ريخته شود تا مردمك گشاد گردد. چون در اين صورت مشاهده شبكيه چشم، آسانتر ميگردد.
سپس، سرتان در پايه گوش خاصي قرار ميگيرد تا تكان نخورد، در اين هنگام پزشك با استفاده از يك دوربين، چشمها و قسمتهايي از شبكيه را كه نياز به درمان دارد، تشخيص ميدهد.
معمولاً، درمان دردناك نيست. اما، در هنگام استفاده از ليزر جرقه كوتاهي را با نور درخشنده مشاهده ميكنيد- گاهي اوقات در مرحله درمان، از هر 100 نفر، تعدادي از آنها آن را تجربه ميكنند.
ممكن است هر يك از چشمهايتان نياز به چندين جلسه ليزر داشته باشند و شما بعد به مدت 48-24 ساعت تار ببينيد.
كليههاي شما:
كليهها به عنوان فيلترهاي خوني بزرگ عمل ميكنند و يكي از وظايف آنها، كاهش آب اضافي و محصول فرعي زندگي روزانه است.
بيماري ديابت با ذخيره گلوكز در رگهاي خوني كوچك، به فيلترهايي كه ساختمانشان از اين رگها تشكيل شده است، صدمه ميزند.
اين حالت شبيه به شرايطي است كه حفرهاي را در يك صافي چاي ايجاد كرده باشند. اين آسيب به موادي كه به طور طبيعي احتباس مييابند اجازه ميدهد تا وارد ادرارتان گردد.
يكي از موادي كه در هنگام آسيب فيلترها در ادرار ظاهر ميشود، پروتئين است. كليهها در مراحل اوليه ديابت آسيب ميبيند و پروتئين خاصي به نام آلبولين در ادرار ظاهر ميگردد.
آلبومين موجود در ادرار (آلبومينوري)1 ناميده ميشود و آزمايشات دقيق ميتواند وجود مقدار كمي از آنها را مشخص نمايد (ميكروآلبومين اوري).
علت اين كه با هر بار مراجعه به درمانگاه ويژه افراد ديابتي از شما نمونه ادرار درخواست ميشود، كارآيي اين آزمايشات است.
حتي اگر به طور معمول آزمايش خون داده باشيد تا ميزان گلوكز خونتان مشخص گردد. گاهي اوقات، ممكن است نتيجه مثبت آزمايش آلبومين ناشي از عفونت ادراري باشد.
ص 77 كتاب:
درمانگاه، نمونه ادرار شما را براي رد كردن اين مشكل، بررسي خواهد كرد.
اگر آلبومين در ادرار تشخيص داده شود. پزشك ميخواهد شما را از نزديك تحت نظر بگيرد. زيرا، احتمال صدمه به كليه، خيلي زياد است و حتي كليهها در طولاني مدت از كار ميافتد.
اگر افراد همراه با، آلبومين اوري، فشار خون بالايي هم داشته باشند، اهميت آن دوچندان ميگردد. اين دو مورد با همديگر اتفاق ميافتند. زيرا، كليهها، نقش كنترل فشار خون را به عهده دارد. تحقيقات اخير نشان داده كه درمان فشار خون بالا در افراد ديابتي ميتواند به طور چشمگيري از تاثير ديابت بر روي كليه بكاهد.
درمان فعلي افرادي كه دست آخر از كليههاي از كار افتاده، رنج ميبرند، ممكن است نياز به درمان دياليز (دستگاه كليه) يا پيوند آن داشته باشند. اما، تحقيقات زيادي انجام ميشود كه ممكن است روزي اين كارها ضروري نباشد.
اعصاب شما:
ديابت ميتواند اعصاب را به دو طريق تحت تاثير قرار دهد: يا ممكن است چشم و كليهها ذخيره خون را تحت تاثير قرار دهند يا صدمه مستقيم به اعصاب آنها وارد كنند كه آن هم ناشي از افزايش گلوكز خون ميباشد.
از لحاظ پزشكي به هر نوع از صدمات عصبي، نوروپاتي گفته ميشود.
نتايج بستگي به متأثر شدن هر يك از اين سه نوع عصب دارد.
اعصاب خودكار:
اينها پيامها را از مغز به عضلات، منتقل مينمايند و آنها را تحريك به انقباض مينمايند. صدمه به اين نوع از اعصاب نوروپاتي خودكار ناميده شده است و ميتواند منجر به از كار افتادن عضلات كوچك در پا يا دست شود.
كادر ص 78 كتاب:
سه تقسيمبندي از سيستم اعصاب جانبي:
بالارفتن گلوكز خون ميتواند به هر سه نوع اعصاب، صدمه بزند.
اعصاب خودكار پيام را به عضلات ارادي منتقل مينمايد. اعصاب ثانويه حسهاي بدن را از پوست و اندامهاي داخلي به مغز ميرسانند.
شكل 1 ص 78 كتاب:
مغز پيامها را از طريق سيستم اعصاب جانبي دريافت و ارسال مينمايد.
شكل 2 ص 78 كتاب:
طناب نخاعي كه در داخل ستون فقرات قرار گرفته است، توسط زنجيره اصلي اعصاب را از همه قسمتهاي بدن به مغز مرتبط ميكند.
شكل 3 ص 78 كتاب:
فيبرهاي اعصاب ثانويه، پايانهها را از اندامهاي حسي مثل پوست به مغز منتقل ميكند.
شكل 4 ص 78 كتاب:
قلب و اندامهاي ديگر مثل؛ روده بدون كنترل ارادي شخص عمل ميكند.
فيبرهاي اعصاب خودكار، پايانهها را به غدهها و اندامهاي بدن ميبرد.
شكل 5 ص 78 كتاب
فيبرهاي اعصاب خودكار، پايانهها را از مغز به عضلات ارادي منتقل ميكنند.
عضلات ارادي با انقباض و ايجاد حركت نسبت به پايانههاي عصبي، عكسالعمل نشان ميدهند.
ص 79 كتاب:
در مجموع، انگشتان، سفت و به سمت بالا چنگ ميشود و به خواب ميرود.
· اعصاب ثانويه: اينها تعيين كننده درد، لمس، گرما و احساسات ديگر هستند و پيامها را به بخش پشتي مغز ميفرستند. نوروپاتي حسي ابتدا پا را خيلي تحريكپذير و حتي دردناك ميكند. اما، سرانجام آنها بيحس خواهند شد و نسبت به هيچ نوع از احساساتي كه منجر به بروز درد ميگردند، تحريكپذير نيست.
· اعصاب خودكار:
اينها، مسئول كنترل عملكرد خودكار بدن هستند. مثل: فعاليت رودهها و مثانه. نوروپاتي خودكار نسبتاً نادر است و مسئلهسازترين حالت در رودهها و مثانه است. آن ميتواند منجر به يبوست يا اسهال روان گردد و ممكن است شخص گهگاه از استفراغ بيوقفه رنج ببرد.
ممكن است توانايي جنسي مردان هم تحت تاثير قرار بگيرد. به هر حال، اكثر اين مشكلات با درمان دارويي برطرف ميشود.
توانايي جنسي:
توانايي نعوظ طبيعي مردان، بستگي به تامين خون مناسب از شريانهاي آلت و اعصاب سالم موجود دارد تا وريدي كه از آن هدايت ميشود، منقبض گردد. ديابت هم ميتواند ذخيره خوني آلت را تحت تاثير قرار دهد و هم اعصابي كه لزوم انقباض وريدها و حفظ نعوظ را كنترل ميكنند.
به هر حال، به خاطر سپردن اين نكته مهم است كه ناتواني جنسي منشا رواني و جسمي دارد چه مبتلا به ديابت باشيد و چه نباشيد. بنابراين، خيلي مهم است كه صريح و صادقانه مشكلات جنسي را با مشاوران پزشكي، در ميان بگذاريد. براي انواع ناتواني جنسي مردان، درمانهايي وجود دارد.
ص 80 كتاب: پوست شما:
تعداد خيلي كمي از افراد مبتلا به ديابت، مشكلات پوستي را دارند كه ناشي از صدمات رگهاي خوني كوچك است.
هنگامي كه اين اتفاق ميافتد، پوست روي بخش تحتاني استخوانهاي ساق پا قرمز و نازك ميگردد- يك بيماري كه نكروبيوزيزليپوئيليك1، نام دارد متاسفانه، درمان مؤثري وجود ندارد.
شريانهاي شما:
افراد ديابتي در معرض خطر افزايش سختي رگهاي خوني بزرگ يا شريانهايي هستند كه ميتواند منجر به حملات قلبي و سكته مغزي و كاهش جريان خون در پاها شود.
مصرف سيگار و افزيش وزن، احتمال خطر آن را بالا ميبرد. بنابراين، پيشگيري از اين دو امر واقعاً ضروري است.
اگر سطح كلسترول خونتان بالا باشد. در حال حاضر رهنمونهاي مناسبي براي درمان آن وجود دارد. آنها، درمان با رژيم غذايي و/ يا دارو است كه در پيشگيري از پيشرفت بيماريهاي شرياني، مؤثر است.
بيماراني كه سابقه اين گونه مشكلات را دارند، با مصرف مقدار كمي آسپرين، از حملات قلبي و سختي رگهايشان پيشگيري ميشود.
بيماريهايي كه منجر به سختي شريانها ميگردند، خيلي شايع است و درمانهاي فعلي، استفاده از دارو و جراحي است. به هر حال، نكتهاي كه در درجه اول خيلي اهميت دارد، انجام دادن اقدامات ممكن براي پيشگيري از پيشرفت اين چنين مشكلات است.
پاهاي شما:
كسب آگاهي از احتمال افزايش بروز مشكلات پا به دليل ابتلاء به ديابت، و اقدامات لازم براي پيشگيري از احتمال آسيب، ضروري است.
اكثر افراد مبتلا به ديابت، مشكلات وخيمي ندارند. اما، حتي افرادي كه مشكل دارند، ميتوانند با مراقبت صحيح از پاهايشان، از وخامت آن پيشگيري نمايند.
ص 81 كتاب:
جريان خون طبيعي در حفظ استحكام بافتها موثر است و شما ميتوانيد با تغذيه صحيح و ترك سيگار، ديابت را تحت كنترل درآوريد.
مطمئن شويد كه كفشهايتان متناسب و صحيح بسته شده است تا بدون ايجاد سائيدگي پاها را در جاي خود نگه دارد.
در مجموع، با انجام دادن اقدامات خاص ميتوانيد از پاهاي خود، مراقبت نماييد.
اينها براي در امان ماندن افراد از چهار پيشامد مشخص شده است كه ناشي از بيماري ديابت ميباشد.
كاهش ذخيره خون:
هنگامي كه مانعي سر راه جريان خون است، رگهاي خوني تنگ ميگردند و پاهاي شما كمتر قادر به مقابله با خطراتي مثل: هواي سرد، عفونت يا ضربه است و نسبت به سه پيشامد زير، آسيبپذيرتر است.
پاهايتان را با جورابهاي ساق كوتاه و سه ربع درجه يك، گرم نگه داريد. ولي، از گرم شدن بيش از حد آنها جلوگيري نماييد و دقت كنيد، جورابهايتان نشاندار نباشد تا فشار وارده به انگشتان و سائيدگي ناشي از آن، منجر به بروز تاول نگردد.
توجه كنيد، اگر نشان جورابتان برجسته است، آن را پشت و رو به پا كنيد.
· نوروپاتي:
آسيب به عصب، منجر به حساسيت پا به درد و حرارت ميگردد. اغلب افراد در مراحل اوليه آن از درد و مورمورشدن شكايت كرده و احساس ميكنند، بر روي پنبه يا سنگريزه، راه ميروند.
هنگامي كه قدرت حس پاهايتان كاهش مييابد، صدمات احتمالي يا عفونت را در صورت عدم اقدامات لازم، كمتر احساس ميكنيد.
در بعضي موارد، پوست روي بخشي از پا كه فشار مداومي به آن وارد شده، كنده ميشود. چون شما دردي را احساس نميكنيد كه بخواهيد، پاهايتان را جابجا كنيد.
اگر از بعضي از درجات نوروپاتي رنج ميبريد، مجبوريد كه عادت كنيد هر روز پاهايتان را از نظر بريدگي يا زخم، كنترل نماييد.
آسانترين راه اين است كه كنترل منظم پاها را بخشي از برنامه كاري روزانه خود، منظور نماييد.
شكل ص 81 كتاب: پاهاي سالم:
مراقبت معمول روزانه براي حفظ سلامت پاها، ضروري است. آن هر تغييري را به شما هشدار ميدهد.
ص 82 كتاب
كنترل درجه حرارت آب با دست قبل از حمام كردن، ضرورت دارد. از سرخ كردن انگشتان خود در جلو آتش پرهيز نماييد.
· خشكي:
عدم قابليت انعطاف يا خشكي پوست پاهاي شما ميتواند مربوط به نوروپاتي و كاهش جريان خون باشد.
اما، حتي هنگامي كه جريان خون شما عادي است و حس طبيعي داريد، احتمال پيشرفت آن وجود دارد.
چنانچه مدت زيادي هم از بيماري ديابتتان نگذشته باشد، ممكن است خشكي پوست را احساس كنيد و تمايل داشته باشيد كه آن را فقط به عنوان يك دردسر كم اهميت، فراموش نماييد. به هر حال، پوست خشك و پوسته پوسته، انعطافپذيري كمتري دارد. زيرا، آن توسط غدد عرق و روغنهاي طبيعي كه از فشارهاي روزانه و اصطحكاكهاي پيادهروي ايجاد ميگردد، محافظت نميشود.
هنگامي كه پوست روي پاهايتان خشك است، بيشتر مستعد به ايجاد ميخچه و پينه هستيد. همچنين، پوست اطراف گوشههاي پا تركيده ميشود (فيسور1 ناميده شده است)
شما ميتوانيد با استفاده از يك كرم مناسب است و سوهان پا يا سنگ پا، پوست مرده را برداريد.
پوست را به آرامي لمس كنيد و هيچ وقت از مواد شيميايي براي برداشتن ميخچه و پينه يا تيغ زدن آنها، اصلا استفاده نكنيد.
زيرا، در اين صورت به خودتان صدمه ميزنيد.
· تغيير در شكل پاها:
اينها طي دوره زماني كه ناشي از ديابت است، به وجود ميآيند. ممكن است، قسمت زيرين استخوانها خيلي برجسته شود كه ناشي از تغيير در بالشتك چربي زير گلوله پايتان است.
ممكن است بخش جلويي پا پهن و انگشتان پا خراشيده شود.
هنگامي كه بافت زير پاهايتان غيرطبيعي ميشود، ممكن است درد به پاشنه پا كشيده شود. معمولاً، اين تغييرات دگرگوني مختصر در شكل پا است.
اما، فراموش نكنيد آنها باز هم بيانگر اين هستند كه شما نياز به كفش جديدي داريد تا حالتان بهتر شود.
ص 83 كتاب: كادر: اقدامات لازم براي مراقبت از پا:
مراقبت مناسب از پا در پيشگيري از مشكلات افراد ديابتي خيلي اهميت دارد و ميبايست بخشي از بهداشت روزانه شما را تشكيل دهند. ميبايست پاها شسته شود و روزانه از نظر نشانههاي ديابت كنترل گردد.
· پاهايتان را روزانه در آب گرمي كه در آن از صابون ضعيف استفاده شده، بشوييد. نگذاريد آنها به مدت طولاني خيس بخورند. چون چربيهاي زياد آن از روي پوست كنده ميشود.
ممكن است پيشرفت نواحي مرطوب بين انگشتان پا ميتواند منجر به ترك خوردگي و افزايش احتمال نرمي پوست گردد.
· براي هر گونه سفيدي (برفك) از الكل طبي استفاده كنيد. نواحي بين انگشتان را به جز مواردي كه خونريزي وجود دارد، مرطوب نماييد. اگر خونريزي وجود داشت، از يك پارچه خشك استفاده كنيد. هر نوع علائم قارچ انگشتان پا را ميتوان با الكل طبي، درمان نمود. اما، اگر اين روش تاثيري در بهبود نداشت، از داروساز پودرهاي مصنوعي يا اسپري تهيه نماييد.
· ميبايست ناخن انگشتان را كوتاه نمود يا فوراً از يك طرف به طرفي ديگر، سوهان زد. مگر اين كه پزشك دوره ديده محلي جور ديگر به شما توصيه نمايد. گوشههاي حساس را ميتوان سوهان ناخن يا سوهان پا زد.
· بهتر است، ميخچه و پينه (پوست سخت)، توسط پزشك دوره ديده محلي پا برداشته شود كه هم نكات ايمني را رعايت ميكند و هم نحوه مراقبت از نواحي تحت تاثير را يادآوري مينمايد.
اگر فوراً نميتوانيد به پزشك مراجعه كنيد، ممكن است لايي باند يا كف بالشتك به طور موقت براي حفاظت نواحي تحت تاثير مفيد باشد.
· اگر نشانههاي پيشرفت زخم را در هر جاي پا ديديد، فوراً اطلاعات پزشكي را كسب نماييد.
ص 84 كتاب:
مراقبت متخصص:
شما مثل يك شخص ديابتي واجد شرايط درمان با بيمه خدمات درماني توسط پزشك محلي دوره ديده پا هستيد (پاتريست1 هم ناميده ميشود) ميبايست مركز بهداشت يا واحد پزشك عمومي (GP)2، ليستي از پزشكان عمومي تهيه نمايد. اكثر افراد به طور كامل قادر به مراقبت از پاهاي خود هستند. اما، هر شخصي كه ناتواني جسمي، نابينايي يا هر يك از مشكلات ليست شده بالا را دارد، ميبايست با يك پزشك دوره ديده محلي پا ملاقات نمايد.
اقداماتي را كه ميتوانيد انجام دهيد:
احتمالاً، شما بعد از خواندن همه اين مشكلات احتمالي، بيشتر نگران ميشويد. به دليل اهميت موضوع، دوباره تاكيد ميشود كه ميتواند با مراقبت دقيق، كنترل ديابت و كنترل گلوكز خون، از بروز همه آنها پيشگيري نمود.
به خاطر داشته باشيد كه مشكلات اجتنابناپذير نيستند و شما نقش مهمي را در پيشگيري از آنها داريد.
جدول ص 84 نكات كليدي:
· ديابت ميتواند چشمها را از طريق ايجاد آب مرواريد يا صدمات بخش پشتي چشم كه رتينوپاتي ناميده ميشود، تحت تاثير قرار دهد.
· تشخيص اوليه و درمان در پيشگيري از پيشرفت و نابينايي، خيلي مؤثر است.
· صدمات كليوي در تعداد كمي از افراد، اتفاق ميافتد و با آزمايش آلبومين ادرار، تشخيص داده ميشود.
· اعصاب هم ميتواند آسيب ببيند. پاها و دستها نياز به مراقبت مكرر دارند.
· هنگامي كه مشكلات در مراحل اوليه تشخيص داده ميشود، درمان خيلي مؤثر است. علت اين كه معاينات پزشكي منظم از شما درخواست ميشود، همين است.
ص 85 كتاب: مراقبت از افراد ديابتي:
اعضاي غيرحرفهاي و پزشكي انجمن ديابت بريتانيا (BDA)3، آييننامهاي را در مورد انتظارات شما از مراقبين پزشكي خود، تنظيم نموده است.
آنچه را كه ميتوان انتظار داشت:
هنگامي كه تازه بيماري ديابت شما تشخيص داده شده است، ميبايست اقدامات زير را انجام دهيد:
· يك معاينه پزشكي كامل
· گفتگو با يك پرستار دوره ديده كه مهارت خاصي در زمينه ديابت دارد. او قادر است، اطلاعاتي را درمورد ديابت و درمانهاي شخصي در اختيارتان قرار دهد.
· گفتگو با كارشناس تغذيه دوره ديده محلي كه اطلاعاتي را در مورد نحوه تغذيه فعلي از شما ميپرسد و توصيههاي اساسي را در مورد تغذيه آينده ارائه ميدهد. ميبايست، ملاقاتها براي پيگيري چكيده اطلاعات، سازماندهي شده باشد.
· گفتگو در مورد شغل، رانندگي، بيمه، دارو، مخارج و … افراد ديابتي، و در صورت آگاهي از Dvla و اگر راننده باشيد، جزيياتي در مورد شركت بيمه.
· اطلاعاتي در مورد خدمات انجمن ديابت بريتانيا (BDA) و گروههاي محلي آن.
· آموزش در دست اقدام راجع به ديابت و اثرات سودمند ورزش و ارزيابي منظم از كنترل ناراحتيهايتان.
شكل ص 85 كتاب: مراقبتهاي پزشكي:
همه افراد مبتلا به ديابت، حق دارند كه مراقبتهاي تخصصي را از مشاوران تحصيل كرده، انتظار داشته باشند.
ص 86 كتاب
در صورت تمايل، ميتوانيد يكي از افراد فاميل يا دوست صميمي را در جلسات آموزشي همراه خود بياوريد.
درمان با انسولين:
اگر شما انسولين مصرف ميكنيد، ميبايست اقدامات زير را انجام بدهيد:
· شركت در جلسات منظم براي به كاربردن دستورالعملها در نحوه تزريق، مراقبت از انسولين، سرنگ و قلم.
· تهيه لوازم مربوط به آن
· گفتگو در مورد هيپوگليسمي و نحوه مقابله با آن.
· درمان با دارو:
اگر تحت درمان دارويي هستيد، ميبايست اقدامات زير را انجام دهيد:
· گفتگو در مورد احتمال بروز هيپوگليسمي و نحوه مقابله با آن
· دستورالعملهايي در مورد آزمايش ادرار يا خون و نحوه تشخيص آن و تهيه لوازم مربوطه.
درمان با رژيم غذايي:
اگر فقط تحت درمان رژيم غذايي هستيد، ميبايست كارهاي زير را انجام دهيد:
· دستورالعملهايي راجع به آزمايش خون و ادرار و نحوه تشخيص آن و تهيه لوازم مربوطه.
كنترل ديابت:
زماني كه ديابتتان به نحوه قابل قبولي كنترل شد، اقدامات زير را انجام دهيد:
· اگر ضرورت داشت، ساليانه در فواصل منظم با تيم مراقبت از افراد ديابتي ارتباط داشته باشيد. ميبايست، در اين ملاقاتها زماني را صرف بحث و ارزيابي كنترل ديابت نماييد.
· ميبايست براي استفاده از توصيههاي متخصص در هنگام ضرورت با هر يك از اعضاء تيم مراقبين بهداشت، ارتباط داشته باشيد.
· هنگامي كه از لحاظ ذهني آماده شديد، در جلسات آموزشي بيشتر شركت كنيد.
· سالانه به طور رسمي توسط يك پزشك با تجربه در زمينه ديابت معاينه پزشكي شويد.
ص 87 كتاب
بررسي مجدد ساليانه:
· ميبايست، وزنتان گزارش شود.
· آزمايش خون ادرار از نظر وجود پروتئين مورد بررسي قرار گيرد.
· آزمايش خون به لحاظ ارزيابي كنترل سطح گلوكز انجام شود.
· گفتگو در مورد كنترل كه شامل؛ نتايج كنترل در منزل ميباشد.
· فشار خون كنترل گردد.
· كنترل بينايي و معاينه بخش پشتي كره چشم.
چنانچه ضرورت داشته باشد، ميبايست به متخصص چشم مراجعه نماييد.
· معاينه، ساق پا و پا به منظور كنترل جريان خون و عكسالعمل اعصاب ميبايست در صورت لزوم به پزشك دوره ديده محلي پا مراجعه نماييد.
· بررسي محل تزريق انسولين
· فرصتي براي بحث در مورد كنترل آن در منزل و محل كار
وظايف شما:
شما يكي از اعضاي مهم تيم مراقبت هستيد. بنابراين، لازم است از نحوه كنترل ديابت و شرايط خود آگاه باشيد.
اطمينان حاصل نماييد كه مراقبتهاي توضيح داده شده را از يك درمانگاه عمومي ديابت، مطب يا بيمارستان، دريافت نمودهايد.
اگر دسترسي به اين خدمات براي شما امكانپذير نيست، ميبايست اقدامات زير را انجام دهيد:
· با پزشك خود تماس بگيريد تا راجع به مراقبين ديابتي موجود در محله خود، اطلاعاتي كسب نماييد.
· با انجمن بهداشت اهالي محل خود، تماس بگيريد.
· انجمن ديابت بريتانيا يا بخش محلي خود، ارتباط برقرار كنيد.
ص 88 كتاب
دورنماي آينده براي بيماران ديابتي:
چون ديابت يك بيماري شايع و حادثهاي در سطح جهاني به نظر ميرسد، تحقيقات زيادي راجع به پيشگيري، راه حل و درمان هرگونه مشكل، صورت گرفته است.
آيا ميتواند از بروز ديابت جلوگيري نمود؟
همواره درمانهاي مناسبي براي پيشگيري از بروز ديابت وجود دارد.
در چند دهه اخير، آگاهي ما از علت بروز ديابت به طور چشمگيري ارتقاء يافته است. اما، هنوز نياز به آگاهي بيشتري داريم. به خصوص ما از عامل صدمه به سلولهاي كوچك بتا (B)، كه ترشح انسولين را از پانكراس به عهده دارد، آگاهي نداريم.
ژنهايي كه بيماران را مستعد به آسيب مينمايد، شناخته نشده است. اما، نحوه كنترل دقيق و شروع آسيب آنها به قوت خود ناشناخته مانده است.
با اين حال، شايد همين كه به اين سوالات پاسخ داده ميشود، ترميم اين ژنها در بيماراني كه در معرض خطر ديابت هستند، امكانپذير باشد و بتواند از پيشرفت بيماري آنها پيشگيري نمايد.
به هر حال، چنين پيشرفتي به تدريج طي چندين سال به دست آمده است.
تاكنون، براي بيماران مبتلا به ديابت نوع II (NIDDM)، كنترل وزن و ورزش منظم تشخيص داده شده است تا احتمال پيشرفت بيماري را كاهش دهد.
آگاهي ما از ژنها در اين نوع ديابت، خيلي كامل نيست. من فكر ميكنم، احتمال پيشگيري كامل، اندك است.
آيا ميتوان ديابت را درمان نمود؟
اكثر بيماران از امكان انتقال انسولين به منظور ديابتشان ميپرسند. اين امر براي بيماران مبتلا به ديابت نوع I (IDDM)، دورنماي جالبي دارد. اگر امكان جدا كردن سلولهاي بتاي كوچك، انسولين را ترشح ميكنند، وجود داشت. سپس آنها به بيمار تزريق يا جايگزين ميگرديد.
ص 88 كتاب
طي چندين دهه اخير، تحقيقات زيادي در اين بخش از بدن صورت گرفته است. اما، با تزريق سلولهاي منتقل شده، مشكل اصلي باقي ميماند.
در مجموع، واقعاً جمعآوري نمودن سلولها از پانكراس اهداءكنندگان خيلي سخت و وقتگير است و هيچگاه سلول به اندازه كافي موجود نيست تا نياز بيماران را در سطح جهاني برآورده نمايد.
راهبردهاي جديد كه شامل؛ سعي در گرفتن سلولها از هر يك از نمونههاي حيواني يا بخشهاي كوچكي از پوست بيماران مبتلا به ديابت و انتقال آن به سلولهاي توليد كننده انسولين ميباشد، بخش بسيار هيجانانگيز است.
به هر حال، با اين ايدهها، بسياري از مشكلات به قوت خود باقي ميماند. گرچه، ممكن است معاينات بعد از 10-5 سالگي شروع شود. افرادي كه مبتلا به ديابت نوع II (NIDDM) هستند، مشكلات پيچيدهتر ميگردد. زيرا، ممكن است آنها انسولين را ترشح نمايند. ولي به فعاليت آن مقاومت نشان ميدهند.
ص 89 كتاب:
قرصهاي مثل تيازوليدين ديون1 حساسيت انسولين را بهبودي بخشد. اما، اولين دارو، تري گلي تازون2، به دليل عوارض جانبي از روده خارج شد. به هر حال، در آينده نه چندان دور احتمال پيشرفت در زمينه راههاي جديدتر براي اصلاح حساسيت به انسولين وجود خواهد داشت.
از لحاظ شيميايي، انسولين، با تغيير در سرعت نوع انسوليني كه در زير پوست جذب ميشود. تعديل ميگردد. اين امر منجر به توسعه نوع كوتاه و طولاني اثر ميشود. و تا به حال مشابه جديد بعضي از اينها در نسخه موجود بوده است.
اين امر، بيماران را منعطفتر ميسازد. مخصوصاً آنهايي كه وعدههاي زماني نامنظمتري دارند.
درمانهاي جديد:
براي اكثر بيماران، كشف درمانهاي جديد در پيشگيري يا كاهش خطر پيشرفت بعضي از مشكلات خطرناكتر اهميت زيادي دارد.
اين درمانها در بعضي از مكانيسمهاي اساسي متمركز ميشود كه به چشم، كليه و اعصاب، صدمه ميزند.
همانطور كه در فصل مربوطه به مشكلات يادآوري شد، به نظر ميرسد كه بيرون آوردن طولاني مدت اين تركيبات ظريف به منظور ارزيابي گلوكز بالا باعث تغييرات شيميايي ميشود كه به رتينوپاتي، نوروپاتي و نفروپاتي ميانجامد.
موادشيميايي به صورتي نامحسوس براي ايجاد تداخل در اين مراحل رونق يافته است و ممكن است امكان درمان با اين داروها در پيشگيري از مشكلات وجود داشته باشد.
معاينات باليني هر دو در دست اقدام بوده و در مرحل اوليه برنامه ريزي هستند. كنترل دقيق فشار خون و سطح كلسترول، ميزان موثر بودن آن را ثابت مينمايد. و احتمال دارد كه درمانهاي جديدتر طي چند سال آينده در اين مناطق توسعه پيدا كند.
به خاطر سپردن اين نكته مهم است كه تا حد ممكن بتوانيد با كنترل دقيق خود و تيم مراقبت از افراد ديابتي قدم بزرگي را در جهت كاهش خطر مشكلات ناشي از ديابت انجام دهيد.
نظارت بنيادي و معاينه چشم، آزمايش ادرار، فشار خون، پاها و آزمايش كلسترول خون نشاندهنده نواحي است كه نياز به درمان دارد تا از بروز مشكلات جلوگيري شود.
واقعاً، طيف درمان و آگاهي از اين بيماريها دورنماي بيماران مبتلا به ديابت را به ميزان زيادي بهبود بخشنده و من مطمئن هستم كه اين پيشرفت درآينده ادامه پيدا خواهد كرد.
برخي سوالات زماني مطرح ميشوند كه افراد مطلع ميگردند كه به ديابت مبتلا شدهاند. در اينجا به بعضي از رايجترين سوالات، پاسخ داده ميشود.
آيا به دليل ابتلاء به ديابت، اجازه رانندگي ندارم؟
نميتوان به اين سوال، جواب كوتاهي داد. با اين وجود، ميبايست به DVLA در درياي قو (swan sea)، اطلاع دهيد تا ابتدا ديابتتان تشخيص داده شود.
سپس، درمان با استفاده از رژيم غذايي صورت گيرد. شما متوجه خواهيد شد كه مجاز به رانندگي هستيد يا نه. DVLA يك مجوز سه ساله براي شما صادر خواهد كرد. آن وقت با پركردن پرسشنامه، سالروز آن تمديد ميگردد.
قبل از صدور مجوز بسته به شرايط شما، معاينه پزشكي مختصري در درمانگاه محلي ديابت يا مطب پزشك عمومي، صورت ميگيرد.
از ژانويه1 1998، دستورالعملهاي يك فرد اروپايي محلي در مورد مقررات رانندگي به اجزا در ميآيد.
وسيله نقليه موتوري به 4 گروه طبقهبندي ميشوند: گروه A و B شامل؛ موتور سيكلت و وسيله نقليه موتوري زير 5/3 تن وزن ميباشد.
اين گروه تحت تاثير مقررات جديد بيماران ديابتي قرار نميگيرد.
با اين وجود، گروه C شامل (وسيله نقليه بالاي 5/3 تن، اما زير 5/7 تن) و گروه D (وسيله نقليه موتوري كه مسافران را حمل ميكند)، نياز به تكميل پرسشنامه پزشكي دارند. اين داراي همان استانداردهاي متداول مثل، گواهينامه LGV و PSV است و همه بيماراني كه انسولين مصرف ميكنند، در اين گروه وسيله نقليه قرار ميگيرند. ظاهراً، استثنايي براي اين موارد، وجود ندارد. گرچه، انجمن ديابت بريتانيا و گروههاي ديگر در بريتانيا VK و مجلس اروپايي فعالانه اعمال نمودهاند تا سعي در تغيير قوانين نمايند.
اخيراً، اقداماتي راجع به اين موضوع صورت گرفته است. براي كسب اطلاعات بيشتر، با تيم مراقبت خود يا انجمن ديابت بريتانيا، تماس حاصل نماييد.
ميبايست شما هم DVLA را از پيشرفت ديابتتان آگاه نماييد و هم پليسي كه مجري اين امر است. بعضي شركتها از بيماران مبتلا به ديابت، حق بيمه بار دريافت ميكنند و چنانچه اين اتفاق براي شما هم افتاد، به انجمن ديابت بريتانيا (BDA)، مراجعه نماييد تا در ليست بيمهكنندگاني قرار بگيريد كه اين نرخهاي ترجيحي به رانندگان مبتلا به اين بيماري، تعلق ميگيرد.
ص 91 كتاب:
آيا هنوز ميتوانم از روابط جنسي طبيعي لذت ببرم؟
غير از مواردي كه مرد علاوه بر ديابت، ناتواني جنسي هم دارد، دليلي وجود ندارد كه اين روابط به هر دليلي با ابتلاء به ديابت تحت تاثير قرار بگيرد. ابتلاء به ديابت منافاتي با باروري خانمها ندارد.
يادآوري اين نكته مهم است كه مقاربت جنسي، يك فعاليت پرشور و حرارت است و بنابراين ميتواند منجر به افت سطح گلوكز خون گردد و واكنشهاي هيپوگليسمي را سرعت بخشد.
آيا ديابت شغلم را تحت تاثير قرار ميدهد؟ اين امر بستگي به ميزان كاري دارد كه شما انجام ميدهيد. عامل اصلي قابل توجه اين است كه در صورت استفاده از انسولين يا داروي سولفونيل اوره و حتي در صورت بروز واكنشهاي هيپوگليسمي چقدر اين موضوع براي شما و همكارتان اهميت دارد.
بدين دليل، ميبايست خوب فكر كنيد كه آيا كاركردن در جاهايي كه با صدمات جسمي مثل: كاركردن در ارتفاعات، داربست يا sleepejack و خطرات ديگر مثل خدمات پليسي يا آمبولانس همراه است، بپذيريد يا نه.
به هر حال، اگر تاكنون در اين نواحي كار كردهايد، هنگامي كه بيماري در مراحل اوليه تشخيص داده شد، ديابت تحت كنترل درآمد و بندرت واكنشهاي هيپوگليسمي را داشتيد، ممكن است بتوانيد در آن محل كار كنيد.
مطرح كردن بيماري ديابت يا كارفرما و همكار، فوقالعاده اهميت دارد.
اگر واكنشهاي هيپوگليسمي را داشته باشيد و هيچ كس اطلاعي از تشخيص آن و اقدامات لازم نداشته باشد، اين موضوع براي شما و ديگران ناراحت كننده و خطرناك است.
آيا كودكم هم مبتلا به ديابت ميشود؟
احتمال آن در ديابت نوع I (وابسته به انسولين)، كم است. اما، خطر تحت تاثير قرار گرفتن كودكان آنها افزايش مييابد.
اگر پدر مبتلا به ديابت و مادر سالم باشد، احتمال آن به دلايل ناشناخته، افزايش مييابد.
اگر هر دوي والدين ديابت داشته باشند، خطر آن بيشتر است.
در حال حاضر احتمال خطر ابتلاء كودكي كه يكي از والدين آن مبتلا به ديابت است. حدود 5 درصد برآورد ميشود و اگر هر دوي والدين اين بيماري را داشته باشند، ممكن است به بيش از 15 درصد هم برسد.
اين موضوع براي بيماران ديابتي غيروابسته به انسولين (نوع II)، كمتر بارز است. بعضي از خانوادههايي كه به نوع خاصي از ديابت مبتلا هستند، احتمال خطر موروثي بودن آن، خيلي زياد است.
به هر حال، اين موضوع در اقليّت افراد وجود دارد و در اكثر بيماران مبتلا به ديابت نوع II نميتوان احتمال خطر را با وجود هر گونه دقت، پيشبيني نمود.
آيا با ابتلاء به ديابت نابينا ميشوم و كليههايم از كار ميافتند؟
ميبايست، افراد فاميل استعداد ابتلاء به ديابت را داشته باشند.
بسياري از بيماران يا شخصاً استعداد نسبي را دارند يا در آشنايان خود، مشكلات شديد ناشي از ديابت وجود داشته است. آنقدر كه مشكلات كليوي و بينايي مطرح است، ابتلاء به اينها فقط در اقليت بيماران وجود دارد و خطر پيشرفت مشكلات با كنترل دقيق گلوكز خون به ميزان زيادي كاهش مييابد. همچنين، درمانهاي بسيار جديدي براي مشكلات كليوي و بينايي وجود دارد كه ميتواند از پيشرفت آنها پيشگيري نمايد يا از وخامت پيشبيني شده مشكل در مراحل اوليه، بكاهد.
علت لزوم استقبال بيماران از معاينات منظم، همين امر است.
******** دکتر محسن امیرآبادی *******