رهنمونهاي پزشك خانواده در مورد ديابت (بخش اول)
نكته مهم:
اين كتاب جايگزيني براي توصيههاي پزشكي شخصي نيست. بلكه، مكملي است كه بيماران را راهنمايي ميكند تا اطلاعات بيشتري در مورد بيماري خود كسب نمايند.
قبل از به كار بردن هر نوع از درمان، ميبايست هميشه با پزشك باليني خود مشورت نماييد.
بخصوص، ميبايست در نظر داشته باشيد كه علم پزشكي به سرعت در حال پيشرفت است و بعضي از اطلاعاتي را كه در اين كتاب راجع به داروها و درمان آمده است. ممكن است خيلي زود از رده خارج گردد.
لطفاً توجه نماييد:
نويسنده از اينكه نميتواند با خوانندگان مكاتبه نمايد، متاسف است.
فهرست:
1. مقدمه
2. علت بروز ديابت
3. درمان ديابت با رژيم غذايي
4. درمان ديابت با دارو
5. كنترل سطح گلوكز خون
6. موضوعاتي در مورد هيپوگليسمي
7. رعايت نكردن كارهاي معمول
8. كودكان مبتلا به ديابت
9. مشكلات ناشي از ديابت
10. كنترل ديابت
11. دورنماي آينده براي بيماران ديابتي
12. پرسش و پاسخ
13. عنوانهاي مهم
14. نشانهها
15. تقدير و تشكر
16. انجمن پزشكي بريتانيا
عنوان كتاب: رهنمونهاي پزشك خانواده در مورد ديابت:
مقدمه: ص 7 كتاب
ابتلاء به ديابت به معني بيماري يا ناتواني نيست- ميليونها انسان در اين كشور ديابت دارند و اكثر آنها زندگي عادي و فعالي را پيش ميبرند. مشكلات بعضي از افراد بعد از 50 سالگي شروع ميشود. با افزايش سطح آگاهي ما از بيماري و پيشرفت در امر درمان، دورنماي افراد ابتلا به ديابت نسبت به گذشته بهتر است. اين كتاب به شما كمك ميكند تا از مفهوم ديابت و نحوه كنترل آن آگاهي كسب نماييد. امروزه، پزشكان افراد ديابتي را تشويق مينمايند تا
نسبت به سلامتي خود احساس مسئوليت كنند،
توجه دقيق به رژيم غذايي داشته باشند و
آزمايش خون و ادرار را به طور منظم انجام دهند تا پيشرفت (بيماري) را تحت كنترل درآورند.
ما مرحله به مرحله نحوه انجام اين امور را به شما توضيح ميدهيم. بنابراين، اعتماد به نفستان بالا ميرود و واقعاً قادر به كنترل ديابت خود ميشويد.
ديابت يكي از كهنترين بيماري شناخته شده در انسان ميباشد. نام كامل آن ديابت مليتوس است كه از سيفون و قند ميآيد و واضحترين علائم ديابت كنترل نشده قلمداد ميشود- دفع بيماري زيادي از ادرار كه به دليل وجود قند، (گلوكز) بسيار شيرين است.
توضيحاتي درباره علائم بيماري در متون كهن فارسي، هندي و مصري وجود دارد. اما، درك صحيح از بيماري طي صد سال گذشته حاصل شده است.
شكل ص 7 كتاب: امرارمعاش با ديابت:
تشخيص بيماري ديابت به معني ترك فعاليتهاي لذتبخش نيست- حتي تفريح. اكثر افراد ميتوانند زندگي عادي و فعالي را پيش ببرند.
ص 8 كتاب
در اواخر قرن 19 دو پزشك آلماني، پانكراس را كشف نمودند- غدّه بزرگي در پشت معده كه ميبايست با ترشح بعضي از مواد، مانع از افزايش سطح گلوكز خون شود- در سال 1921 سه دانشمند كانادايي مواد ناشناختهاي را به نام انسولين جدا نمودند كه بنابر گروههاي كوچكي از سلولهاي موجود در پانكراس، جزاير كوچك لانگراهانس ناميده شدند.
بعد از سال (؟)1992، هنگامي كه انسولين به عنوان درمان ديابت در دسترس قرار گرفت، آن يك شاهكار پزشكي قلمداد شد و دورنماي آينده را براي مبتلايان، دگرگون ساخت و جان بسياري از افراد جوان را كه بعد از بيماري وخيم دردناك به نحو ديگري باعث مرگ آنها ميشد، نجات داد.
توضيح جدول شكل ص 8 كتاب،
محل پانكراس:
انسولين و گلوكاگن به وسيله سلولهاي خاصي در پانكراس توليد ميشوند.
اين اندام كه آنزيمهاي گوارشي را به داخل احشا ترشح مينمايد، در پشت معده واقع شده است.
شكل ص 8
مري – معده- راه عبور غذا- كيسه صفرا- دوازدهه- مجراي پانكراس- پانكراس
ص 9 كتاب
جدول ص 9
سلولهاي توليد كننده انسولين
تصوير ميكروسكوپي سلولها در پانكراس، 130 برابر بزرگ شده است كه منطقهاي از سلولهاي صورتي كم رنگ را نشان ميدهد- جزاير كوچك لانگرهانس، انسولين را توليد ميكند.
اين گروه از سلولها، توسط سلولهاي تيرهتري احاطه شدهاند كه آنزيمهاي گوارشي را توليد ميكنند و اين هم به داخل احشا ترشح ميشود.
شكل
سلولهاي پانكراس آنزيمهاي گوارشي را توليد ميكند.
جزاير لانگرهانس شامل سلولهايي است كه گلوكاگن و انسولين را توليد ميكند.
مجرا، آنزيمهاي گوارشي را از طريق مجراي پانكراس به سمت احشاء منتقل ميكند.
پايان شكل
30 سال بعد، كشف شد كه با مصرف قرصهايي كه سطح گلوكز خون را پايينتر ميآورند، نوعي از ديابت را ميتوان درمان نمود. اين پيشرفت جديد، پزشكان را به سمت تشخيص دو نوع بيماري، سوق داد.
· ديابت مليتوس وابسته به انسولين (IDDM)1 كه نوع I هم ناميده ميشود.
معمولاً، اكثر بيماران جوان به اين نوع از ديابت مبتلا ميشوند كه مجبورند براي سلامتي خود به طور منظم، انسولين تزريق نمايند.
· ديابت مليتوس غيروابسته به انسولين (NIDDM)2 كه نوع II نام دارد، مرتبط با سن يا همزمان با شروع بلوغ است.
اين نوع از ديابت در اواسط اواخر زندگي شايعتر است و آن را ميتوان با مصرف قرص يا فقط با رژيم غذايي كنترل نمود.
ص 10
ديابت چيست؟ ديابت تغييري دائم در فعاليتهاي داخلي است كه منجر به ديابت اضافي گلوكز در خونتان ميشود.
علت اين امر، ناشي از افت هورمون انسولين است.
هورمون: پيامآور شيميايي است كه در بخشي از بدن (در اين مورد پانكراس)، توليد و وارد جريان خون ميشود تا بخشهاي دورتر بدن را تحت تاثير قرار دهد.
ممكن است توليد انسولين در ديابت نوع I به طور كامل قطع شود. با وجود اين، معمولاً در ديابت نوع II، افت جزئي در توليد انسولين وجود دارد و عكسالعمل بدن نسبت به هورمون كاهش مييابد. اين مقاومت انسولين نام گرفته است.
اشكال در كجاست؟
گلوكز موجود در خون شما از هضم غذا و تغييرات شيميايي كه توسط كبد بر روي آن انجام ميگيرد، به دست ميآيد.
مقداري از گلوكز ذخيره ميشود و مقدار ديگري از آن مصرف انرژي ميگردد.
انسولين داراي شكل منحصر به فردي است كه به حفرههاي خاص يا دريافت كنندههاي (رسپتور) موجود در كل سطح سلولهاي بدن متصل ميشود.
انسولين با اتصال به اين رسپتورها (دريافت كنندهها) گلوكز سلولها را از خون ميگيرد و از تجزيه پروتئين و چربي ممانعت مينمايد.
انسولين تنها هورموني است كه ميتواند گلوكز خون را كاهش دهد. اين كار به چندين روش صورت ميپذيرد.
· با افزايش در مقدار گلوكزي كه به واسطه گليكوژن در كبد ذخيره شده است.
· با ممانعت از آزادنمودن گلوكز اضافي توسط كبد.
· ترغيب سلولها در قسمتهاي ديگري از بدن براي جذب گلوكز
روشهاي ديگر در بدن منجر به اتصال با انسولين ميگردد تا گلوكز خون در حد متعادلي حفظ شود.
جدول ص 10 كتاب:
علائم ديابت نوع I (IDDM) و نوع II (NIDDM):
· تشنگي (عطش)
· از دست رفتن مايعات بدن
· عفونت مجاري ادراري مثل التهاب مثانه (سيستيت) يا آلودگي قارچي.
· كاهش وزن
· احساس خستگي و كوفتگي
· تاري ديد در نتيجه از دست رفتن مايع موجود در عدسي چشم
ص 11 كتاب:
با وجود اين، اهميت انسولين در بدن، پايين آوردن سطح قند خون است.
بنابراين، هنگامي كه ذخيره انسولين كاهش مييابد، تمام دستگاههاي بدن از حد تعادل خارج ميشوند.
بعد از يك وعده غذايي، جذب گلوكز وابسته به ميزان مصرفي غذا است؛ بنابراين، سطح گلوكز خونتان افزايش مييابد.
هنگامي كه غلظت گلوكز از سطح خاصي بالاتر ميرود، وارد جريان خون شده، سپس از طريق ادرار دفع ميگردد.
هنگامي كه قند در ادرار ظاهر ميشود، احتمال پيشرفت عفونتهايي مثل سيستيت (التهاب مثانه) و آلودگي قارچي افزايش مييابد. چون ميكروبهاي مسبب اين امر ميتوانند به سرعت رشد كنند.
عواقب ديگر افزايش گلوكز خون، تكرر ادرار است. اين امر به دليل تسفيه گلوكز خون از كليهها است كه با افزايش دفع نمك و آب، آن را از بدن دفع ميكند.
توليد ادرار اضافي پلي اوري ناميده ميشود و اغلب زودرسترين نشانه ديابت است. اگر هيچ اقدامي براي جلوگيري از اين مرحله صورت نگيرد، شخص به سرعت تحليل ميرود، مايعات بدنش را از دست ميدهد و احساس تشنگي ميكند. همانطور كه قبلاً ذكر شد، هم تنظيم گلوكز خون و هم عملكرد انسولين در پيشگيري از كاهش وزن و تقويت بافتهاي بدن، موثر است- بنابراين، شخصي كه ذخيرهاش كاهش يافته يا به طور مناسب عمل نميكند، بدون شك مقداري از وزنش را از دست ميدهد.
ممكن است شدت علائم و سرعت در پيشرفت آن بستگي به نوع ديابتي داشت باشد كه شخص به آن مبتلا است.
ديابت نوع I (IDDM):
شخصي كه (بدنش) اصلاً انسولين توليد نميكند، تنظيم قند خون از حد خارج ميشود و علائم پيشرفت ميكند.
انسولين با ممانعت از تجزيه پروتئينها (موجود در عضلات) و چربيها، نقش مهمي در حفظ استحكام بدن دارد.
شكل ص 11 كتاب: تشنگي مفرط:
شخص مبتلا به ديابت، مدام احساس تشنگي ميكند. اين امر به دليل افزايش دفع مايعات در ادرار است.
ص 12:
هنگامي كه انسولين افت ميكند، محصول حاصل از تجزيه چربيها و عضلات، در خون افزايش مييابد و منجر به توليد موادي به نام كتون (ketone) ميگردد. اگر هيچ اقدامي براي جلوگيري از اين امر صورت نپذيرد، سرانجام سطح آن افزايش مييابد و منجر به پيشرفت كماي كتواسيدوز در شخص ميگردد.
امروزه. اين وضعيت نادر است. زيرا، معمولاً ديابت مدتها قبل از پيشرفت آن، تشخيص داده ميشود.
به هر حال، هنگامي كه بيماري بروز كرد، درمان فوري بيمارستاني با انسولين و سرم ضرورت دارد.
اين همان وضعيتي نيست كه كماي حاصل از افت قند خون (هيپوگليسمي) تلقي ميشود.
ديابت نوع I (NIDDM):
هنگامي كه ذخيره انسولين كاهش يافته يا خيلي در حد طبيعي موثر نيست، سطح گلوكز خون به آهستگي افزايش مييابد.
چربيها و پروتئينها كمتر تجزيه ميشوند. بنابراين، كتون خيلي كمتر توليد ميشود و احتمال خطر كوماي كتواسيدوز كاهش مييابد.
حدود 2 درصد از افراد در اين كشور ديابت دارند. با وجود اين، ممكن است نيمي از آنها درمان نشوند.
بيشتر بالغين مبتلا به ديابت نوع II هستند. و خانمها بيشتر از مردان تحت تاثير قرار ميگيرند. اين امر شايد به دليل افزايش شيوع ديابت در اواخر زندگي يا طول عمر بيشتر خانمها باشد. با افزايش سن جمعيت عمومي، احتمال ابتلاء به ديابت نوع II، حتي با افزايش سن شايعتر ميگردد.
علت بروز ديابت چيست؟
دلايل مشخصي براي كاهش احتمالي ترشح انسولين و ميزان متاثر شدن هر شخص با يك يا بيشتر اين عوامل، وجود دارد.
ص 13 كتاب:
نتايج حاصل از مطالعات محققان از دوقلوهاي همسان و خانواده سه بيمار مبتلا به ديابت نشان داد كه وراثت يكي از عوامل مهم تعيين كننده در هر دو نوع ديابت است. اگر قل دوم 50 درصد است و احتمال متاثر شدن كودك از يكي از والدين 5 درصد است.
اگر ديابت نوع II در يكي از دوقلوهاي همسان پيشرفت نمايد، احتمال ابتلاء قل ديگر، تقريباً قطعي است.
پيشبيني دقيق از موروثي بودن بيماري، كار سختي است.
تعداد كمي از خانوادهها، استعداد بيشتري براي پيشرفت ديابت دارند و دانشمندان چندين ژن را شناسايي نمودهاند كه به نظر ميرسد در اين امر دخيل باشد.
ممكن است آزمايش اعضاء خانواده در اين شرايط معقول باشد و احتمال خطر پيشرفت بيماري را مشخص نمايد.
با وجود اين، تشخيص ژن دخيل و تمايز آن از بعضي از بيماريهاي ديگر مثل سيستيك فيبروز، جايي كه يك ژن منفرد وارد عمل ميشود، عمدتاً امكانپذير نيست.
بنابراين، حتي اگر اعضاء نزديك خانوادهتان ديابت داشته باشند، احتمال پيشرفت آن در شما قطعي نيست. بعضي از افرادي كه استعداد به ارث بردن ديابت را دارند، در واقع هيچگاه به آن مبتلا نميشوند. بنابراين، بديهي است كه عوامل ديگري در اين امر دخيل هستند.
عفونت:
بعضي مواقع ديابت نوع I در كودكان و افراد جوان هنگامي تشخيص داده ميشود كه در مواقع خاصي از سال بيشتر مستعد سرماخوردگي و سرفه ميگردند.
بعضي از ويروسها مثل اوريون و coxsackie كه با صدمات احتمالي پانكراس همراه هستند، منجر به بروز ديابت ميشوند.
شكل ص 13 كتاب: استعداد ابتلا به ديابت:
هنگامي كه كودكان كم سن و سال با ويروسي مثل سرماخوردگي معمولي عفوني ميشوند، بيشتر مستعد ابتلا به ديابت نوع I هستند.
ص 14 كتاب:
محيط زيست
افرادي كه مبتلا به ديابت نوع II پيشرفته هستند، اغلب چاق بوده و رژيم غذايي نامتعادلي دارند. توجه به اين نكته جالب است؛ افرادي كه از كشوري با احتمال پايين ابتلا به بيماري به كشور ديگري با احتمال بالاتر مهاجرت ميكنند، شانس ابتلاء آنها به ديابت برابر با احتمال بيماري در كشور جديدشان است.
تغيير در شيوه زندگي هم ميتواند احتمال ابتلا شخص به ديابت را افزايش دهد. مثال بسيار خوب اين نكته، جزيره اقيانوس آرام -نائورا- است.
اين اشخاص هنگامي كه فسفاتها در جزيره آنها كشف شد، خيلي ثروتمند شدند. در نتيجه، رژيم غذاييشان بطور چشمگير تغيير يافت و آنها خيلي چاق و مستعد ابتلا به بيماري ديابت پيشرفته شدند.
همه اين نكات نشاندهنده ارتباط بين رژيم غذايي، محيط زيست و ديابت است. با وجود اين، ارتباط نزديكي بين ديابت در حال پيشرفت و مصرف قند و شيريني وجود دارد.
ديابت ثانوي:
علت پيشرفت ديابت در تعدادي از افراد، ناشي از بيماريهاي ديگر پانكراس است. به عنوان مثال، پانكراتيت (التهاب پانكراس) ميتواند با انهدام بخش وسيعي از غدد، منجر به بروز بيماري شود.
ص 15:
بعضي از افراد مبتلا به بيماريهاي هورموني از قبيل سندرم كوشينگ (افزايش بيش از حد هورمون استروئيد) يا اكرومگالي (توليد بيش از حد هورمون رشد در بدن)، هستند. به علاوه ممكن است ديابت بر روي بيماريهاي اصلي آنها هم اثر جانبي داشته باشد.
از اين گذشته، استعمال شديد الكل ميتواند منجر به آسيب پانكراس و در نتيجه بروز ديابت گردد.
اضطراب:
اگر چه، اكثر افراد شروع ديابت را با يك اتفاق ناراحت كننده مثل تصادف يا بيماريهاي ديگر مرتبط ميدانند، اثبات ارتباط بين اضطراب و ديابت، مشكل است. ممكن است توضيح اين نكته بر اين امر اشاره كند كه افراد به دليل برخي وقايع استرسزا به پزشك خود مراجعه ميكنند و ديابت آنها از همان زمان، به موقع تشخيص داده ميشود.
نكات كليدي: جدول ص 15 كتاب
· ديابت هنگامي بروز ميكند كه شخص نتواند به ميزان كافي انسولين توليد نمايد يا ميزان ترشح آن در كنترل سطح گلوكز خون مؤثر نباشد.
· انسولين هورموني است (پيامبر شيميايي) كه براي حفظ زندگي توأم با سلامتي، ضروري است.
· علائم ديابت شامل؛ كاهش وزن، تكرر ادرار، احساس تشنگي و خستگي.
· چندين عامل باعث بروز ديابت ميشود. از جمله: ژنتيك، عفونت، محيط زيست و اضطراب. ممكن است يك يا همه اين موارد در موضوعات شخصي اهميت داشته باشد.
ص 16 كتاب تشخيص:
مردم ميتوانند به روشهاي مختلف از ابتلاء به ديابت آگاه شوند.
معمولاً، راه حل اول در ديابت نوع II (NIDDM)، ملاقات با پزشك عموميتان است. چون، شما همه يا تعدادي از علائم ديابت را كه در نسخه 10 ليست شده داريد و يا ميخواهيد معاينه كلي شويد.
به بعضي از افراد توصيه ميشود كه به بينايي سنج مراجعه نمايند. علت معاينه چشم، تشخيص علائم اوليه بيماري به نام رتينوپاتي ديابتي است- تغييراتي در رگهاي خوني چشم كه ميتواند به عنوان عوارض ديابت پيشرفت كند. اگر پزشك از علائم شما شك كند كه مبتلا به ديابت هستيد، براي اطيمنان از سطح گلوكز خون، ميخواهد آزمايش خون و ادرار را انجام بدهيد. ممكن است لازم باشد كه نمونه براي تفكيك به آزمايشگاه فرستاده شود.
با وجود اين، امروزه اكثر پزشكان عمومي (GP)1 مجهز به دستگاه اندازهگيري گلوكز خون هستند و همانجا ميتوانند نتيجه آزمايش را به شما بگويند.
اگر يك يا هر دوي اين آزمايشات (خون و ادرار)، بالاتر از حد متعارف گزارش شود. شايد كفايت كند كه پزشكتان بيماري ديابت را تاييد نمايد و اگر ديابت نوع II (NIDDM) مطرح باشد، احتمالاً به جاي اين كه به بيمارستان برويد، تحت نظر پزشك عمومي هستيد.
شكل ص 16:
معاينه توسط بينايي سنج:
ديابت اغلب به صورت اتفاقي در هنگام نتيجه معاينه بينايي سنج تشخيص داده ميشود. چون معاينه چشم رتينوپاتي ديابتي را مشخص مينمايد.
ص 17 كتاب:
كار معمولي اكثر پزشكان عمومي (GP)، سازماندهي منظم درمانگاههاي ديابت است. اما، اگر شما به اين درمانگاهها مراجعه نميكنيد يا احساس ميكنيد كه به حمايت بيشتري نياز داريد، به درمانگاههاي ديابت بيمارستان ارجاع داده ميشويد. همانطور كه در بالا اشاره شد، ديابت نوع I يا IDDM اغلب خيلي ناگهاني بروز ميكند و ممكن است در همان هنگام كه آن تشخيص داده ميشود و شرايط تثبيت ميگردد، بستري در بيمارستان ضرورت داشته باشد.
شايد افرادي كه به اين نوع از ديابت مبتلا هستند، مدام تحت نظر تيم متخصصين بيمارستان قرار بگيرند.
امروزه، اكثر بيماران ديابتي نوع I و II به طور مشترك تحت نظر بيمارستان و پزشكان عمومي هستند. با وجود اين تشخيص اكثر افراد، ساده و كاملاً مشخص است.
ممكن است، تعداد كمي از افراد نياز به انجام آزمايشات اضافي داشته باشند. زيرا، سطح گلوكز خون آنها بينابيني است. در اين موارد، شما به منظور تست تحمل گلوكز خوراكي به درمانگاه سرپايي بيمارستان ارجاع داده ميشويد.
جدول ص 17: تست تحمل گلوكز خوراكي:
اگر آزمايش خون سطح گلوكز خون را بينابيني گزارش نمايد، ممكن است تست تحمل گلوكز خوراكي ضروري باشد.
بسته به نتايج اين آزمايشات، سه پيامد احتمالي وجود دارد:
· ممكن است سطح گلوكز خونتان در حد طبيعي باشد كه در اين حالت مبتلا به ديابت نيستيد.
· ممكن است سطح (گلوكز خون) بالاتر از حد طبيعي باشد، آنقدر كه نشاندهنده ابتلاء شما به ديابت نيست. اين وضعيت تحمل گلوكز مختل شده (IGI) ناميده ميشود كه مشاوران پزشكي مايلند شما را تحت نظر بگيرند. زيرا، در آينده، احتمال پيشرفت ديابت وجود دارد. در اين فاصله رژيم غذايي به شما توصيه ميشود. گرچه شما مبتلا به ديابت نيستيد و نيازي به درمانهاي اختصاصي ديگر، نداريد.
· سطح گلوكز خونتان آنقدر افزايش يافته كه نشاندهنده بروز ديابت است؛ در اين صورت، ميبايست به پزشك مراجعه نماييد تا نوع درمان مورد نياز شما مورد بررسي قرار گيرد.
بعد از گذشت روزهداري شبانه، سطح گلوكز خونتان به محض ورود، اندازهگيري ميشود. سپس، نوشيدني كه محتوي مقدار مشخصي از گلوكز است به شما داده ميشود. بعد از آن، به مدت 2 ساعت در فواصل نيم ساعته، دوباره آزمايش خون تكرار ميشود تا نحوه سازگاري بدنتان با ميزان جذب گلوكز، مورد بررسي قرار گيرد.
ممكن است نمونه ادرار هم، در آغاز و فواصل يك ساعته از شما درخواست شود.
نكات كليدي ص 18 كتاب جدول
· معمولاً ديابت بيماراني كه علائم دارند، با نمونه ادرار يا آزمايش خون، تشخيص داده ميشود.
· تعداد كمي از بيماران نياز به آزمايش اختصاصي يا تست تحمل گلوكز، دارند.
· تشخيص اوليه خيلي مهم است و در بيماراني كه علائم دارند، مراجعه به پزشكان عمومي به منظور آزمايش قند، ضروري است.
شكل ص 18 كتاب:
آزمايش ادرار:
ممكن است پزشك يا درمانگاه، آزمايش ادرار را از شما درخواست نمايد.
اين كار به منظور سنجش گلوكز خونتان انجام ميشود.
«درمان ديابت از طريق رژيم غذايي»
معالجهاي براي ديابت وجود ندارد و درمان دائمي براي كنترل اختلال، ضروري است. اثر بخشي درمان براي افراد، در كل پايين است. زيرا، معمولاً ديابت را ميتوان با سه روش اصلي برطرف نمود؛ مصرف قرص، انسولين و رژيم غذايي.
درمان ديابت با رژيم غذايي به معني پيگيري برنامه غذايي سالم است تا يك رژيم محدود كننده يا سخت. اين امر براي هر شخص مبتلا به ديابت قابل اجرا است، بدون توجه به نوع خاصي كه آنها به آن مبتلا هستند و ممكن است اين روش ديابت نوع II (غيروابسته به انسولين) را در بعضي افراد، تحت كنترل درآورد.
به هر حال، اگر شما مبتلا به ديابت نوع I (وابسته به انسولين IDDM) هستيد، لازم است نحوه متعادل ساختن مصرف غذا با تزريق انسوين را بياموزيد تا سطح گلوكز خونتان به بهترين نحو ممكن، كنترل گردد.
براي كنترل ديابت نوع II (NIDDM)، از قرصها استفاده ميشود و انواع آنها متفاوت است كه در بخشهاي بعدي كتاب به اين امر پرداخته ميشود.
شكل ص 19: تا حد سلامتي بخوريد:
ميبايست، هر شخصي رژيم غذايي متعادلي را دنبال نمايد. اما، اين امر براي افراد ديابتي از اهميت ويژهاي برخوردار است. زيرا، تغذيه سالم در كنترل سطح گلوكز خون موثر است.
ص 20 كتاب:
هر شخص مبتلا به ديابت نوع I، مجبور به تزريق انسولين است. اما، فقط اقليت افرادي كه مبتلا به ديابت نوع I هستند، بدين روش درمان خواهند شد. اطلاعات بيشتر راجع به انسولين در صفحات بعد توضيح داده ميشود.
نوع رژيم غذايي كه ميبايست هنگام بروز ديابت دنبال نمود، قطعاً بر چشم انداز خويشتنداري در هنگام رويارويي با غذا، دلالت ندارد.
آنچه كه حائز اهميت است، تغذيه صحيح و كاهش مصرف غذاهايي است كه به نفع شما نيست. اما، واقعاً نوع تغذيهاي را كه متخصصان براي هر شخص توصيه ميكنند، مورد قبول است. صرف نظر از اين كه شخص مبتلا به ديابت باشد يا نباشد.
تفاوت اين دو امر تا بدان حد است كه تغذيه سالم ميتواند منجر به سلامت عمومي شما گردد و نقش سلامت حتي در هنگام ابتلا به ديابت ارزشمندتر ميگردد. زيرا، داروها در غياب آن به هيچوجه كارآمد نيست.
وعدههاي منظم غذايي داشته باشيد:
از موارد ديگري كه ميبايست به خاطر داشته اين است كه اگر به وعدههاي غذايي منظم پايبند باشيد، راحتتر ميتوانيد سطح گلوكز خونتان را تحت كنترل درآوريد.
اگر تحت درمان با انسولين هستيد، متخصص تغذيه يا پرستار، نحوه تنظيم نمودن وعدههاي غذايي با زمان تزريق را به شما شرح ميدهند و خودتان به تدريج روش تنظيم مصرف غذا با توليد انرژي را طراحي مينماييد.
در آغاز ممكن است انجام دادن اين كار براي اشخاصي كه شيفت در گردش كار ميكنند، فوقالعاده سخت باشد. اما، تيم مراقبت از افراد ديابتي با همكاري پزشك عمومي ميتوانند با ارائه برنامه زماني تغذيه، شما را راهنمايي كنند.
اساساً، ميبايست شما هر 4-3 ساعت از وعدههاي غذايي اصلي يا غذاي سبك استفاده نماييد و داروها را نزديك به اين برنامه زماني مصرف كنيد. ممكن است هنگام فعاليت در شب نياز به غذاي سبك يا وعده غذايي بيشتري داشته باشيد.
تغذيه صحيح براساس برنامه غذايي سالم:
رژيم غذايي متعادل در كنترل ديابت موثر بوده و تضمين كننده اثر قابل توجه داروها است.
اين نمودار برنامه غذاهايي را كه ميبايست در وعدههايي غذايي خود منظور نماييد. در اختيارتان قرار ميدهد.
جدول ص 21
وزن صحيح برحسب قدّتان:
براي تشخيص وزن پايين يا بالاي حد طبيعي بر حسب قد، ابتدا قدتان را در سمت چپ ستون پايين مشخص نماييد. سپس، انگشتتان را به سمت وزن معمول حركت دهيد و ببينيد در كدام يك از نوارهاي رنگي قرار گرفتهايد.
جدول يك ص 22
وزن تقريبي آقايان بر حسب (kg) – قد تقريبي بر حسب CM- قد (فوت)1 و اينچ2 – وزن تقريبي بر حسب (سنگ)3
جدول 2 ص 22
وزن تقريبي خانمها بر حسب (kg)- قد تقريبي بر حسب CM- قد (فوت) و اينچ – وزن تقريبي بر حسب (سنگ)
كنترل وزن:
افرادي كه به تازگي ديابتشان تشخيص داده شده، بهتر است مقداري از وزنشان را از دست بدهند- اگر شما مطمئن نيستيد كه بالا يا زير وزن هستيد، نمودار صفحه مقابل را كنترل نماييد.
احتمالاً همين كه برنامه غذايي جديد تعيين شده متوجه ميشويد كه حفظ وزن در يك حد ثابت، برايتان آسانتر است. اما، در اين فاصله، پيروي از رهنمونهاي ساده از اهميت بسزايي برخوردار است.
به خاطر داشته باشيد، اگر براي انجام فعاليتهاي روزانه كمتر از نيازهاي بدن خون غذا بخوريد فقط وزنتان را از دست ميدهيد.
با اطلاعاتي كه از پيگيري فصلها به دست ميآوريد، ميتوانيد به عنوان رهنمونهايي براي شيوههاي تغذيه سالمتر مورد استفاده قرار دهيد.
دلايلي وجود ندارد كه هر يك از افراد خانواده از رژيم غذايي بيمار ديابتي لذت نبرند. اما، اگر بعضي از آنها خيلي طرفدار غذاهاي سرخ كردني يا پودينگ شيريني هستند، بهتر است به جاي اين كه تغييرات را يكدفعه مطرح نماييد تا آن را به تدريج، اين كه يكدفعه، عنوان كنيد. اغلب، شما متوجه ميشويد كه ميتوانيد يك وعده از غذايي را بخوريد كه مزهاش خيلي شبيه به آن چيزي است كه به آن عادت داشتيد. اما، اين نوع تغذيه براي شما بهتر است. زيرا، شامل انواع غذاهاي خانوادگي سالمتري است.
فهرست انتخابي تغذيه سالم ما نحوه انجام اين كار را نشان ميدهد و غذاهاي ليست شده را براي افراد عادي جايگزين مينمايد.
حفظ رژيم غذايي متعادل:
همانگونه كه تاكنون پذيرفتيد، تغذيه صحيح به معني مخلوط متناسبي از انواع غذاهاي سالم و كاهش مصرف آنهايي است كه مضر ميباشد.
اگر واقعاً نحوه تغذيه شما را آشفته و نگران كرده است، با يك متخصص تغذيه ملاقات نماييد تا شما را راهنمايي كند.
شكل ص 23 كتاب
كنترل وزن:
سعي كنيد، وزن بدنتان را در حد معمول حفظ كنيد. به اغلب بيماراني كه ديابتشان تازه تشخيص داده شده، كاهش وزن توصيه ميشود.
جدول ص 23 كتاب:
سعي كنيد از اين پيشنهادات براي كاهش وزن استفاده نماييد:
· مصرف غذاهاي پر چرب و سرخ شده را كاهش دهيد.
· پرسهاي غذايي را كمتر كنيد.
· مصرف غذاهاي سبكي مثل ترد و بيسكويت را كنار بگذاريد و به جايش ميوه بخوريد.
· وعدههاي منظم غذايي داشته باشيد.
· بيشتر ورزش كنيد.
ص 24 كتاب:
به هر حال، زماني كه شما به اصول اوليه عادت كنيد، در اكثر موارد آن را ساده تصور ميكنيد، چون در صفحات بعد رهنمونهاي ما را مشاهده مينماييد.
در هر وعده، تناسب موارد زير در سهميه غذايي، لازم است:
· ميبايست دو پنجم بشقاب ترجيحاً از انواع غذاهاي نشاستهدار پرفيبر، پر شده باشد.
· ميبايست دو پنجم بشقاب مختص سبزيجات، سالاد يا ميوه باشد.
· ميبايست يك پنجم باقيمانده بشقابتان را منابع پروتئيني مثل: گوشت، ماهي، تخممرغ، پنير يا حبوبات پر نمايد.
براي اين كه اطمينان حاصل كنيد تناسب اين منابع غذايي رعايت شده، ميبايست گلوكز خونتان در حد مطلوبي ثابت باقي بماند.
تغذيه درست كربوهيدراتها:
اين غذاها براي توليد گلوكز در بدن تجزيه ميگردند تا انرژي آزاد نمايند. دو نوع كربوهيدرات وجود دارد- قند و نشاسته.
قند: شامل؛
شكر، انواع شيريني و شكلات، كيك، بيسكويت كرمدار و پودينگ (دسر) و نوشيدنيهاي گازدار ميباشد:
ميبايست شما از مصرف اينها پرهيز نماييد. زيرا، گلوكز خيلي سريع وارد جريان خون ميگردد و ميتواند منجر به افزايش ناگهاني سطح گلوكز خونتان گردد.
شما ميتوانيد از شيرينيهاي مصنوعي مثل: ساكارين، آسپارتام، آسيل سولفام و به جاي شكر از غلات و نوشيدنيها، استفاده نماييد.
مصرف مقدار معمول شكر براي پختن كيك، بسيار خوب است. اما، اينها را براي وعدههاي اصلي نگه داريد- و فراموش نكنيد كه آن محتوي كالري است!
نشاسته: شامل نان، سيبزميني، بادام زميني، برنج، غلات و ميوهها است. اينها، آهستهتر عمل مينمايند و از منابع خوب انرژي هستند. بنابراين، آنها را در طول روز به طور منظم، استفاده نماييد و سعي كنيد، برخي از آنها را در هر وعده غذايي بگنجانيد.
شكل ص 24 كتاب
غذاهايي كه ميبايست از آنها پيشگيري نمود:
ميبايست، كربوهيدراتهاي قندي را در رژيم غذاييتان حذف نماييد. زيرا، آنها سطح گلوكز خونتان را ناگهان بالا ميبرند.
تغذيه صحيح چربيها:
مصرف نوع چربي نيز مفيد است. دو نوع چربي وجود دارد- چربي اشباع شده و اشباع نشده.
چربيهاي اشباع شده (حيواني):
چربي است كه در گوشتهاي چرب، خامههاي كامل، كره و چربي خوك، وجود دارد. اين نوع چربي ميتواند مشكلاتي را در گردش خون ايجاد نمايد.
كاهش مصرف اين نوع از غذاها در هر شخص، ضروري است.
چربيهي اشباع نشده:
اين چربيها، تا حدودي بهتر از چربيهاي اشباع شده است و به دو شكل متداول است.
- چربيهاي اشباع نشده چند زنجيرهاي: در محصولاتي مثل: روغن آفتابگردان، روغن خالص سبزيجات، روغن ذرت و كره نباتي آفتابگردان، وجود دارد.
- چربيهاي اشباع نشده تك زنجيرهاي:
چربيهايي هستند كه در روغن زيتون، روغن بذر شلغم روغني و روغن آفتابگردان، وجود دارد. اين نوع چربي را ميتوان جايگزين چربيهاي اشباع شده و چربيهاي اشباع نشده چند زنجيرهاي، نمود.
به خاطر داشته باشيد كه همه چربيها، كالري بالايي دارند و اگر در مصرف آنها زيادهروي گردد، منجر به افزايش وزن ميشود.
تغذيه صحيح فيبرها:
فيبرها (مواد سبوسدار هم نام دارد) هم به صورت محلول (قابل حل در آب، نشاندهنده جذب غذاست) و هم غير محلول (قابل جذب نيست و در پيشگيري از يبوست موثر است)، وجود دارد. فيبرهاي غيرقابل حل در هنگام رژيم لاغري نيز مفيد است. زيرا، شما احساس سيري ميكنيد.
افزيش محتوي فيبر در رژيم غذايي به اين معني نيست كه برنج برشته و سبوس را با هر چيزي مصرف نماييد. اما، ميبايست مصرف حدود 30 گرم فيبر را در غذاي روزانه منظور نماييد. عملكرد مناسب رودهها، از اهميت ويژهاي برخوردار است و انواع بعضي از فيبرها، مثل؛ نوع محلول آن ميتواند در كنترل گلوكز خون و حفظ كاهش كلسترول خونتان موثر باشد.
ص 26 كتاب:
غذاهايي از قبيل: كنسرو لوبيا، نخودفرنگي آبكي، سوپ عدس، جو اضافه شده به بشقاب محتوي هليم، انواع غلات محتوي جو و كيك جو همه داراي فيبرهاي محلول هستند. غذاهايي مثل: غلات پرفيبر، آرد كامل يا نان سبوسدار، ميوه و سبزيجات پوست نگرفته، سبوس اضافه شده به انواع ماكاروني و آرد و برنج، بيش از همه داراي فيبرهاي غيرقابل حل هستند.
تغذيه صحيح پروتئينها:
مصرف اينها، براي ترميم بافتهاي بدن و رشد طبيعي كودكان، ضروري است- اما نياز شما به مصرف آنها، كمتر از آن مقداري است كه تصور ميكنيد.
حدود 15-12 درصد از نياز انرژي روزانه را به پروتئين اختصاص دهيد.
اين مقدار را ميتوان هم از غلات (نان، غلات، برنج، ماكاروني، آرد) تأمين نمود و هم از منابع حيواني (گوشت، ماهي، تخم مرغ و محصولات لبني).
پروتئينهاي حيواني نسبتاً داراي چربي و كالري بالايي بوده و كربوهيدرات در آنها وجود ندارد. بنابراين، ميبايست هنگام طرحريزي رژيم غذايي، اهميت اين موضوع مورد توجه قرار گيرد.
از مصرف نمك پرهيز نماييد:
مصرف بيش از حد نمك براي ما مضر است و ميتواند منجر به افزايش فشار خون گردد. سعي نماييد، در هنگام آشپزي از مقدار نمك كمتري استفاده نماييد و سر ميز، ديگر نمك اضافه نكنيد. در صورت لزوم ميتوانيد مقدار سبزيها، ادويهجات، فلفل و انواع طعم دهندهها رابيشتر كنيد.
از ويتامينها و موادمعدني به ميزان كافي استفاده كنيد:
اگر تغذيه متعادلي داريد. واقعاً نميبايست نيازي به مصرف هر نوع ويتامين يا مكملهاي معدني داشته باشيد.
بعضي از محققان اظهار ميكنند كه كاهش موادي مثل كروميوم و سلنيوم ممكن است باعث بروز مشكلات افراد ديابتي گردد.
شكل ص 26 كتاب: از فيبرها به ميزان كافي استفاده نماييد:
غلات، ميوهها و همانطور سبزيجات را با پوست، مصرف نماييد تا رودههايتان عملكرد مناسبي داشته باشد.
جدول ص 27 كتاب: الكل و ديابت:
ابتلاء به ديابت منافاتي با مصرف مشروب ندارد. اما، ميبايست شما از قوانين عرف عام پيروي نماييد. مخصوصاً اگر با دارو يا انسولين درمان ميشويد. به خاطر داشته باشيد، الكل ميتواند منجر به افت قندخون (هيپوگليسمي) گردد.
· خودتان را در روز به مصرف 3 واحد يا كمتر، محدود كنيد. واحد الكل يعني پيمانه تك نفره الكل يا نيم پاينت1 از آبجو يا كمي جام شراب.
· از مصرف آبجوهاي نوع پيل (كلي) يا ديابتزا، پرهيز نماييد.
زيرا، با وجود اين كه آنها قند كمتري دارند، داراي الكل بالاتري هستند و احتمال افت گلوكز خون در اين نوع بالا است.
· در هنگام نوشيدن الكل، از خوردن يك وعده غذايي كه محتوي كربوهيدرات باشد، اطمينان حاصل نماييد.
· اگر الكل را همزمان با بعضي از انواع درمان دارويي مصرف نماييد، ممكن است گرگرفتگي صورت را احساس كنيد.
· به خاطر داشته باشيد، نوشيدنيها يا افزودنيهاي محتوي كالري را به شكل رژيمي، مدنظر قرار دهيد.
هيچ روشي وجود ندارد كه هر يك از مقادير موجود در رژيم غذايي يا سطح فعلي بدن شما را اندازهگيري نمايد.
بهترين راه اين است كه تا حد ممكن رژيم غذايي متنوعي داشته باشيد تا اطمينان حاصل نماييد كه اين مواد معدني را به قدر كافي همراه با همه موادغذايي ديگر، استفاده كردهايد.
جدول ص 28 نكات كليدي
· تغذيه منظم، داشته باشيد.
· بعضي از غذاهاي نشاستهدار (كربوهيدرات) را در هر وعده غذايي بگنجانيد. تا حد ممكن انواع پرفيبر را انتخاب نماييد.
· مصرف چربي را كاهش دهيد و فراموش نكنيد كه مواظب نوع چربي مصرفي باشيد.
· مصرف شكر و غذاهاي شيرين را كاهش دهيد.
· تناسب اندامتان را حفظ كنيد.
· مقدار مصرف نمك را كاهش دهيد.
· زياد الكل ننوشيد.
درمان ديابت با دارو:
تزريق روزانه انسولين براي افراد مبتلا به ديابت نوع I، ضروري است. ممكن است، افراد مبتلا به ديابت نوع II احساس كنند كه براي كنترل اختلالشان نياز به مصرف بعضي از داروها دارند.
داروهايي كه در درمان بيماران مبتلا به ديابت نوع II به كار ميرود:
4 نوع درمان دارويي براي افراد مبتلا به ديابت نوع II (NIDDM) وجود دارد:
1) سولفونيل اورهها Sulphonylureas
2) بايگوآنيدها biguanides
3) آكاربوز acar bose
4) تيازوليدين اديون thia Zolidine diones
همه اينها تحت عنوان عمومي عوامل مربوط به هيپوگليسمي دهاني (OHAS) شناخته ميشود و ممكن است هر يك از آنها به تنهايي و يا به صورت تركيبي مورد استفاده قرار گيرند. اكثر مردم متبلا به ديابت نوع II، متوجه ميشوند كه مصرف اين داروها همراه با يك طرح تغذيهاي سالم، ديابتشان را به خوبي تحت كنترل در ميآورد. با وجود اين، ممكن است وقت بيشتري نياز باشد تا مشخص شود كه كدام تركيب يا مقدار، براي شما مناسبتر است.
اگر شما عوارض جانبي را تجربه كرده يا متوجه بالارفتن بيش از حد گلوكز خون شدهايد، ميبايست به پزشك عمومي (GP) مراجعه نماييد تا او تغييرات ممكن را در امر درمان، مورد بررسي قرار دهد.
سولفونيل اوره:
اينها، با تحريك پانكراس تاثير خود را اعمال ميكنند تا انسولين ذخيره شده را آزاد نمايند. شما ميتوانيد پيشبيني كنيد كه آنها سطح انسولين بدنتان را برحسب نماينده افزايش ميدهند و بنابراين، گلوكز خونتان را كنترل مينمايند.
شكل ص 29 كتاب وزن و ديابت:
ممكن است، كنترل وزن و كاهش آن، بخش مهمي از درمان شما را در ديابت نوع II، تشكيل دهد.
ص 30 كتاب: جدول ص 30 كتاب
كدام يك از قرصهاي گروه سولفونيلوراز، در دسترس است؟ همه انواع متنوع قرصهاي سولفونيلوراز، پانكراس را تحريك مينمايند تا انسولين آزاد شود و سطح آن افزايش يابد. در نتيجه، سطح گلوكز خون پايين ميآيد.
جدول
به خاطر داشته باشيد كه در صورت عدم تمايل به مصرف انسولين، اين قرصها اثرات مشابه به آن را دارند. زيرا، آنها مقدار انسولين را در جريان خونتان، افزايش ميدهند. احتمال بروز افزايش بيش از حد آن هم وجود دارد. اگر اين امر اتفاق بيفتد، سطح گلوكز خونتان تا حد زيادي افت ميكند و ممكن است گاهي اوقات علائم هيپوگليسمي را تجربه نماييد. براي جلوگيري از اين اتفاق، ميبايست تغذيه منظم و مصرف به موقع قرص (قبل و بعد و يا فقط قبل از وعده غذايي) را مدنظر قرار دهيد.
عملكرد قرصهاي گروه سولفونيلوراز ميتواند با مصرف انسولين، كوتاه، متوسط يا طولاني گردد (جدول بالا را ببينيد) و ميبايست مصرف آن را بسته به نحوه تاثير آنها، يك، دو يا سه بار در روز تكرار نمود.
هميشه، انواع طولانيالاثر اين داروها براي افراد مسن يا كساني كه در شيوه زندگي، با مشكلاتي مواجه هستند، مفيد نيست. زيرا، ميبايست آنها به دليل احتمال خطر هيپوگليسمي (افت گلوكز خون)، وعدههاي غذايي منظمي داشته باشند.
ص 31كتاب:
قطع نظر از كسب آگاهي در مورد احتمال خطر كاهش گلوكز خون، اكثر مردمي كه از داروهاي گروه سولفونيلوراز استفاده مينمايند، چنانچه هيچگونه عوارض جانبي شديد نداشته باشند؛ هيپوگليسمي را كمتر احساس ميكنند.
احتمالاً، اكثر بيماران آزاردهندهترين موضوع را حرارت و گرگرفتگي صورت در هنگام نوشيدن الكل اظهار ميكنند. علت دقيق اين اثرات جانبي مشخص نيست. گرچه، طولي نميكشد كه به محض شروع مصرف آنها پي به اين امر ميبريد كه با مصرف داروي سولفونيلورازها قند خونتان پايينتر ميآيد، اشتهايتان افزايش مييابد. بنابراين، اگر مراقب نباشيد، خيلي چاق ميشويد.
اقليت افراد، قادر به مصرف سولفونيلوراز نخواهند بود. زيرا، به آن حساس هستند و اگر شما به آنتيبيوتيك حساسيت داشته باشيد، ممكن است به سولفونيلوراز نيز واكنش نشان دهيد.
بايگوآنيدها:
اين نوع داروها براي افراد بالاي 50 سال استفاده ميشود و تنها نوعي كه در كشور موجود است، مت فرمين نام دارد. اثرات اين دارو به طور دقيق مشخص نيست. اما، به نظر ميرسد، جذب گلوكز را از روده كاهش ميدهد و ممكن است اثرات پيچيدهاي هم بر روي كبد داشته باشد. هنگامي كه اين امر اتفاق بيوفتد، در صورت وجود هر نوع بيماري كبدي نميتوانيد از اين دارو استفاده نماييد و بهترين راه اين است كه از بروز مشكلات كليوي پيشگيري نماييد.
هنگامي كه از داروي مت فرمين استفاده مينماييد، نميبايست از افت بيش از حد سطح گلوكز خون، نگران باشيد. زيرا، اين دارو منجر به تحريك ترشح انسولين نميگردد. مت فرمين اغلب به افراد چاق توصيه ميگردد. چون، در صورت استفاده از آن احساس گرسنگي يا افزايش وزن معادل چندين پوند1 را نخواهيد داشت. معمولاً، مصرف آن با مقادير كم و يك يا دوبار در روز همراه با وعده غذايي شروع ميشود. سپس به تدريج بر مقدار آن افزوده ميگردد. دليل اين امر، عادت به مصرف آن است.
عوارض جانبي مهم اين دارو، ناراحتيهاي معده مثل؛ تهوع و اسهال است و بعضي از افراد به دليل بروز اين مشكلات مجبورند، مصرف آن را قطع نمايند.
ص 32 آكاربز
تاثير اين دارو كاملاً متفاوت از داروهاي عامل هيپوگليسمي (OHAS) است. اين دارو به علت تداخل با تجزيه كربوهيدراتهاي درون قند، مانع جذب گلوكز غذا در بدن ميگردد. متأسفانه، مقدار زيادي از قند جذب نشده در روده بزرگ باقي ميماند، جايي كه بسياري از باكتريها و ميكرو ارگانيسم مخفي شدهاند.
خوردن غذاهاي محتوي قند فراوان ميتواند منجر به كم تحركي و چاقي گردد. با اين حال، اگر فكر ميكنيد كه پيروي از برنامه تغذيهاي سالم يا كنترل وزن، براي شما سخت است. اين دارو براي شما گزينه مناسبي است.
تيازوليدين ديون
اين گروه جديد از داروها از ميزان حساسيت به انسولين ميكاهد و بنابراين، كاهش بيشتر قند خون به ميزان مؤثرتري توسط هورمونها فراهم ميگردد.
اولين داروي اين گروه، تري گلي تازون است كه مؤثر بودن آن ثابت شده ولي، موقتاً به دليل بروز عوارض جانبي در ناحيه كبد از رده خارج گرديده است. در آينده نزديك، نمونههاي بيشتري از اين گروه دارويي در دسترس قرار ميگيرد. اين داروها هم به دليل اين كه منجر به تحريك ترشح انسولين، هيپوگليسمي (افت قند خون) و افزايش وزن نميگردند، مشكلاتي را به وجود نميآورند.
معالجه افراد مبتلا به ديابت نوع I (IDDM):
هنگامي كه مبتلا به ديابت نوع I ميشويد چارهاي جز اين نداريد كه فقدان انسولين را با پيگيري تزريق روزانه، جبران نماييد.
ممكن است بعضي از افراد مبتلا به ديابت غيروابسته به انسولين هم كه عملاً بيماري تنها از طربق رژيم غذايي و داروها قابل كنترل نيست، مجبور به جايگزين نمودن رژيم تزريق انسولين باشند.
اگر شما همين الان به اين امر پي بردهايد، نياز به صرف وقت داريد تا از لحاظ ذهني با اين موضوع كنار آييد. اما، با كسب اطلاعات صحيح و حمايت تيم مراقبت از بيماران ديابتي، به زودي در مييابيد كه قادر به مقابله و حفظ سلامتي خود هستيد. آنها نحوه انجام تزريق را به شما شرح ميدهند و زماني را صرف مينمايند تا نحوه كنترل بيماري را آموزش دهند.
اگر براي كسب اطلاعات دقيقتر نياز داريد كه چندين بار آنها را ملاقات كنيد، نگران نباشيد- هيچ ايرادي ندارد.
در حقيقت آنها شما را به مرور و يادداشت نمودن سوالات تشويق مينمايند. تا زماني كه احساس كنيد به اغلب اطلاعات جديد، دست يافتهايد.
ما در اينجا بعضي از سوالات افرادي كه اخيراً ديابتشان تشخيص داده شده و اغلب اوقات ميپرسند را بررسي ميكنيم.
چرا انسولين تزريق ميگردد؟
اين تنها راه مؤثر رساندن آن به جريان خون است. اگر آن بلعيده شود، تا حدودي جذب ميگردد و تاثيرش كمتر است. بنابراين، سطح گلوكز خون از حد كنترل خارج ميشود.
با وجود اين كه راههاي ديگر دريافت انسولين امتحان شده است، همه آنها اشكالاتي دارد. بنابراين، در حال حاضر تزريق، تنها راه مناسب است.
چرا انسولين زير جلدي تزريق ميگردد؟
در نظر، انسولين ميتوان در وريد يا عضله تزريق گردد. گرچه، با داروهاي ديگري مثل آنتيبيوتيك تداخل دارد. با وجود اين در عمل انتظار ميرود كه تزريق مكرر انسولين در وريد سخت و تزريق عضلاني آن دردناك باشد. بعضي مواقع، در شرايط اضطراري از هر دوي اين روشها استفاده ميشود- به عنوان مثال: هنگام بيماري يا عدم تغذيه منظم و شايد به دليل جراحي.
كدام نوع انسولين در اين مواقع كاربرد دارد؟
تفاوت اساسي آن در نحوه سرعت اثر آنها است. بنابراين، آنها را ميتوان به سه نوع كوتاه اثر- متسوط- يا طولانيالاثر تقسيم نمود. انسولين كوتاه اثر همواره شفاف و بيرنگ است. در حالي كه دو نوع ديگر مكرر ميباشند.
زيرا، آنها محتوي مواد افزودني براي جذب انسولين از زير جلد است.
شكل ص 33 كتاب تزريق روزانه:
مؤثرترين راه براي دريافت انسولين، نوع تزريقي آن است. زيرا، زماني كه انسولين خورده ميشود، قبل از ورود به جريان خون، تا اندازهاي توسط شيره گوارشي جذب ميگردد.
ص 34 كتاب:
مخلوط كردن انسولين كوتاه اثر و متوسط الاثر با همان سرنگ امكانپذير است. اما، ميبايست مراقب باشيد كه انسولين روشن را به هر نوع از انسولين كدر، آلوده ننماييد، براي جلوگيري از اين امر، همواره اول انسولين روشن را بكشيد. اگر اين كار برايتان سخت است، ميتوانيد از نوع مخلوط شده آماده كه محتوي انسولين كوتاه و طولانيالاثر در نسبتهاي متفاوت است، استفاده نماييد. ممكن است تمامي سه نوع انسولين از منابع حيواني مثل: -خوك يا گاو- يا هورمونهاي طراحي شده ژنهاي انساني، تهيه شود.
بعضي از آنها هم كه انسولين انساني نام دارد، در واقع از خوك اما به شكل اصلاح شده آن تهيه گرديده است. بنابراين، اين از نوع انساني، غير قابل تشخيص است.
انسوليني كه در بريتانيا به طور گسترده تجويز ميگردد، نوع انساني آن است.
آيا انسولين انساني بهتر است؟
اين، موضوع بحثانگيزي است و بعضي از بيماراني كه انسولين انساني را جايگزين نوع حيواني نمودهاند، اظهار مينمايند كه انسولين انساني كمي سريعتر از زير جلد جذب ميگردد. با وجود اين، هنگامي كه انسولين انساني و حيواني تحت شرايط كنترل شده آزمايش شد، هيچگونه اختلاف قابل توجهي در سطح گلوكز خون مشاهده نگرديد. با اين حال، بعضي از افراد، تركيب حيواني را ترجيح ميدهند و در حال حاضر باز هم عرضه آن امكانپذير است و قول آن در آينده نزديك داده شده است.
چرا تزريق چندين بار در روز انجام ميگيرد؟
هدف از انسولين درماني اين است كه بسيار شبيه به ذخاير طبيعي بدن عمل ميكند. در شخصي كه مبتلا به ديابت نيست، انسولين در پاسخ به غذا از پانكراس آزاد ميشود.
ص 35 كتاب: جدول ص 35 كتاب:
اينها نمودارهايي از سطح گلوكز و انسولين در جريان خون است كه الگوي طبيعي ترشح انسولين و نحوه دفعات تزريق آن را نسبت به وعده غذايي، نشان ميدهد.
نمودار 1 ص 35 كتاب الگوي طبيعي ترشح انسولين
صبحانه- زمان خواب – وعده غذايي سرشب- چاي- نهار- صبحانه
كليد:
ترشح طبيعي انسولين- خط بنفش رنگ
انسولين كوتاه اثر- خط آبي
انسولين متوسط الاثر- خط قرمز
گلوكز خون- خط سبز
ترشح طبيعي انسولين:
در شخصي كه مبتلا به ديابت نيست، انسولين در پاسخ به افزايش سطح گلوكز خون كه با خوردن غذا ايجاد ميگردد، از پانكراس ترشح ميشود.
نمودار 2 ص 35 كتاب
ترشح انسولين با تزريقهاي متعدد
صبحانه- زمان خواب- وعده غذايي سر شب- چاي- نهار- صبحانه
قبل از وعده غذايي به علاوه شام:
اكثر افراد براي بازگشت به وضعيت طبيعي، خودشان قبل از وعده غذايي انسولين كوتاه اثر را سه بار در روز و همراه با شام، انسولين متوسط يا طولانيالاثر را براي كنترل گلوكز خون شبانه تزريق مينمايند. وعدههاي غذايي با اين روش، قابل تغيير است.
نمودار 3 ص 35 : ترشح انسولين با تزريق دوبار در روز
صبحانه- زمان خواب- وعده غذايي/ چاي- نهار- صبحانه
ترشح روزانه 2 نوع انسولين، دوبار در روز:
تزريق روزانه دو نوع انسولين كوتاه و متوسطالاثر نه تنها براي ميان وعدهها بلكه، براي وعده بعدي و شبانه هم كافي است.
زمان وعده غذايي از لحاظ افت سطح گلوكز، اهميت دارد.
ص 36 كتاب:
هنگامي كه سطح گلوكز خون بين وعدههاي غذايي افت ميكند، سطح انسولين نزديك به صفر ميگردد. گرچه، هرگز سطح انسولين بدانجا نميرسد و آن وقتي به سطحي غيرقابل تشخيص در گردش خون ميرسد كه تزريقي در طي 24 ساعت انجام نگرفته باشد.
آنچه كه شما را از دفعات انجام تزريق انسولين خسته مينمايد اين است كه طبق الگوي طبيعي توليد انسولين از پانكراس، عمل نماييد.
چندين روش براي استفاده از انواع متفاوت انسولين و دفعات تزريق روزانه وجود دارد. به عنوان مثال: اكثر افراد از روشي پيروي مينمايند كه شامل؛ سه تزريق انسولين كوتاه اثر قبل از سه وعده اصلي در روز ميباشد. علاوه بر اين، تزريقهاي شبانه را از انسولين متوسط يا طولانيالاثر استفاده مينمايند تا گلوكز خون شبانه آنها (هنگام خواب) كنترل گردد.
روشهاي ديگري كه به همان اندازه موفقيتآميز و رايج است. شامل: تزريق روزانه تركيبي از انسولين كوتاه و متوسط الاثر ميباشد.
تصور ميشود كه جزء كوتاه اثر براي ميان وعدهها (صبحانه يا چاي/ وعده سر شب) كافي است، در حالي كه جزء متوسط الاثر، جوابگوي نهار و تمام شب شما است. اكثر مردم، سالهاست كه از مصرف يك يا چندين روش راضي هستند و انتخاب از بين آنها صرفاً سليقه شخصي است.
اگر شما از آن جمله افرادي هستيد كه به راحتي نميتوانيد خود را به چندين تزريق در روز عادت بدهيد يا چنانچه فقط كاهش نسبي در توليد انسولين داريد، ممكن است قادر باشيد كه تنها يك يا دوبار در روز انسولين طولانيالاثر را تزريق نماييد.
انسولين را چگونه و كجا به خودم تزريق نمايم؟
تيم مراقبت از بيماران ديابتي، نحوه تزريق و انواع متنوع لوازم موجود را به شما توضيح خواهند داد.
ص 37 كتاب جدول ص 37 كتاب
محلهاي تزريق انسولين:
رانها، شكم و باسنها، محلهاي اصلي تزريق انسولين هستند. اكثر افراد فقط طي چند روز نحوه تزريق موفقيتآميز را به خود، آموزش ميبينند.
شكل ص 37 شكم- پشت و جلوي- بخش فوقاني- خارجي ران
امروزه، اكثر افراد از سرنگ و سر سوزنهاي يكبار مصرف پلاستيكي استفاده مينمايند. گرچه، هنوز تعدادي از افراد نوع قديمي با سر سوزن يكبار مصرف را ترجيح ميدهند.
سرنگ و سر سوزنهاي يكبار مصرف را ميتوان به لحاظ كاهش احتمال خطر عفونت، در مدت زمان طولاني استفاده نمود.
معمولاً، آنها وقتي دور انداخته ميشوند كه سر سوزن كند ميگردد و تزريق كمي دردناك ميشود.
استفاده از قلم تزريق انسولين نيز به دليل راحتي و قابليت حمل آن، خيلي رايج است.
با وجود اين كه قلمها رايگان هستند. اما، هنوز ميبايست مبلغي را بابت سر سوزن پرداخت نمود. هر چند، در حال حاضر، اقدامات فعال سعي در متقاعد نمودن وزارت بهداشت مينمايد تا تجويز رايگان سر سوزن قلم، منظور گردد.
قلمهاي متنوعي براي انتخاب وجود دارد. اما، قاعده كلي وسيله خيلي مشابه است. صرفاً آن نوعي كه براي شما مناسب است، بهترين انتخاب ميباشد.
هر چه ما تاكنون ديدهايم، شما به جاي تزريق انسولين در وريد يا عضله آن را زير جلد تزريق نماييد.
تحقيقات اخير نشان ميدهد كه ممكن است بيشتر افراد انسولين را اشتباهي، عميق تزريق نمايند.
بنابراين، به جاي آن كه انسولين وارد زير جلد گردد، داخل جلد تزريق ميشود. قضاوت دقيق در مورد عمق آن مشكل است. مخصوصاً اگر شما لاغر باشيد. اما، كنترل روش مهم است، زيرا، انسوين ميتواند خيلي سريعتر از آنچه كه انتظارش ميرود، از عضله جذب گردد. تيم مراقبت از بيماران ديابتي، نحوه انجام تزريق انسولين را به طور صحيح به شما نشان ميدهند.
اما، اكثر افراد فكر ميكنند، سادهترين راه بلند كردن پوست و تزريق در ناحيه جمع شده با زاويه 90 درجه است. نميبايست پوست را خيلي زياد بلند كنيد. زيرا، آن در هنگام وارد شدن سر سوزن، آسيب ميبيند.
بيماراني كه با مشكلات ناشي از تزريق سهوي عضلاني مواجه شدهاند، ميتوانند اندازه سرسوزنشان را تغيير دهند و ميبايست اين موضوع را با تيم مراقبت از بيمارن ديابتي در ميان بگذارند.
شكل ص 38 كتاب:
قلم انسولين: اكثر افراد استفاده از قلم انسولين را به سرنگ و سر سوزنهاي قديمي ترجيح ميدهند. استفاده از قلم انسولين ساده و به راحتي قابل حمل است.
شكل ص 38 كتاب
قلم انسولين محتوي فشنگ – سرپوش ضامن- فشنگ يدكي انسولين
ص 39 كتاب:
بهترين محل تزريق به شما توصيه خواهد شد. سطح بالايي رانها، باسن و شكم، متداولترين نقاط هستند؛ بهتر است از تزريق طولاني مدت محل قبلي جلوگيري نماييد. زيرا، اين امر منجر به افزايش غدد ريز چربي (ليپوتروفي نام دارد) ميگردد و سهولت جذب انسولين را تحت تاثير قرار ميدهد.
شايد بهتر باشد كه انسولين متوسط يا طولانيالاثر را در رانها يا باسن و انسولين كوتاه اثر را در شكم، تزريق نماييد. اما، نكته قابل توجه اين است كه از محلهاي تزريق رضايت داشته باشيد.
آيا تزريقها، زخم يا اثري باقي ميگذارند؟
افرادي كه سالها تزريق را خودشان انجام ميدهند، ميگويند چيزي را احساس نميكنند. اما، ممكن است نوآموزان در آغاز احساس كنند كه تزريق آن دردناك است. تا جايي كه ميتوانيد آرام باشيد و از روشهايي كه توضيح داده شد، پيروي نماييد.
بعضي از افراد احساس ميكنند، ماساژ دادن پوست با يخ به مدت چند ثانيه، باعث بيحسي آن ميگردد و ممكن است شما هم دوست داشته باشيد كه اين روش را امتحان نماييد.
هر چقدر كه بيشتر تمرين كنيد، متوجه ميشويد كه زخم و آسيب به ندرت اتفاق ميافتد. اما، اگر با مطرح كردن اين موضوعات بهبود نمييابيد، بهتر است با بعضي از اشخاصي كه در مركز مراقبت از بيماران ديابتي حضور دارند، سوال نماييد تا آنها شما را در مورد نحوه بروز اين مشكلات راهنمايي نمايند.
سر سوزنها خيلي ظريف هستند و معمولاً اثري بر روي پوست باقي نميگذارند. بعضي مواقع، ممكن است بعد از تزريق، مقداري خونريزي يا حتي كبودي در آن محل را مشاهده كنيد. اين امر فقط نشاندهنده پارگي يكي از رگهاي خوني موجود در زير پوست است كه اغلب، گهگاه اتفاق ميافتد.
در اصل، احتمال ورود مستقيم انسولين به جريان خون، وجود ندارد.
جدول 40 كتاب:
نكات كليدي
· درمان دارويي براي بيماران ديابتي نوع II (غيروابسته به انسولين)، مفيد است.
· داروها به طريق گوناگون اثر خود را اعمال مينمايند و عوارض جانبي متفاوتي دارند.
در هنگام تجويز، از كنترل نمودن آنها با تيم مراقبت از بيماران ديابتي، اطمينان حاصل نماييد.
· تزريق انسولين براي همه بيماران ديابتي نوع I (وابسته به انسولين)، ضروري بوده و تعداد آنها نسبت به بيماران ديابتي نوع II (غيروابسته به انسولين)، بيشتر است.
· ممكن است حداقل 2 و يا 4 تزريق در روز ضروري باشد.
· تزريقات به ندرت منجر به ناراحتي يا به جاي گذاشتن هرگونه علامت، ميگردند.
· تركيب انسولين ميتواند كوتاه، متوسط- يا طولاني الاثر باشد.
· امروز، مخلوط آماده انسولين كوتاه اثر و متوسط الاثر، موجود است.
ص 41 كتاب كنترل سطح گلوكزتان:
ديدگاه همه درمانها براي بيماري ديابت چه از طريق رژيم غذايي، داروها يا انسولين، تا حد ممكن حفظ سطح گلوكز موجود در جريان خون به شكل طبيعي است. شما نزديك به زمان انجام تزريق، احساس بهتري خواهيد داشت. مخصوصاً در دراز مدت، دو روش براي كنترل سطح گلوكز خونتان وجود دارد و پزشك يا پرستار در مورد نوع انسولين و تعداد دفعات كنترل گلوكز خون شما را راهنمايي ميكنند.
دو روش رايج، آزمايش خون و ادرار است و هيچ يك از اينها سخت نيست. به خصوص وقتي كه با طرز كار آنها آشنا شويد.
روش آزمايش خون به صورت ايجاد سوراخ كوچكي در انگشت ميباشد كه طي چند سال گذشته، زندگي بيماراني را كه انسولين تزريق ميكردند، دچار تحول نمود. كنترل دقيق سطح گلوكز را در هنگام تزريق انسولين، دنبال نماييد.
زيرا، به اين معني است كه ميتوانيد مقدار انسولين را بسته به نتايج آن، تنظيم كنيد.
هنگامي كه ديابتتان با دارو يا رژيم غذايي كنترل شده است، آزمايش ادرار حدوداً ميتواند همان اطلاعات آزمايش خون را به شما بدهد و ممكن است خيلي راه گشا باشد.
شكل ص 41 كتاب: خودتان آزمايش نماييد:
در اينجا از وسيله مخصوصي استفاده ميشود كه گرفتن يك قطره از خون را براي شما امكانپذير ميسازد تا سطح گلوكز خونتان كنترل گردد.
ص 42 كتاب
علاوه بر اين تستهاي خوني وجود دارند كه در بيمارستان انجام ميشود و ميانگين سطح گلوكز خون را در يك دوره 8-3 هفتهاي قبل از آزمايش اندازهگيري ميكند. ما به نوبت هر يك از اين سه راهبرد را بررسي خواهيم كرد.
آزمايش خون:
دو روش وجود دارد كه خودتان ميتوانيد گلوكز خونتان را كنترل نماييد (يا SBGM به دليل شنيدن صداي آن ناميده شده است). نتايج هر دو روش صحيح است و نه تنها در اصلاح كنترل گلوكز خون كمككننده است. بلكه، چنانچه احساس كنيد هيپوگليسمي (افت قند خون) به زودي اتفاق ميافتد، ميتواند مفيد باشد.
ثبت دقيق اطلاعات هم به شما قوت قلب ميدهد كه مشكلي وجود ندارد و هم لزوم اقدام مجدد را تصديق مينمايد.
نوار آزمايش خون در نسخه موجود است. اما، خريداري جداگانه شمارسنجهاي خاص به منظور خواندن آنها ضروري است.
چطور آزمايش انجام ميشود؟
علت صرف نظر بعضي از مردم اين است كه در هر دوي اين روشها ميبايست. نمونه خونتان را از طريق ايجاد سوراخ در انگشت، بگيريد. (اگر چه، هر از گاهي ممكن است بعضي از افراد مايل باشند كه اين كار را براي شما انجام دهند).
اگر شما كارگر شهرداري باشيد يا انگشتتان خيلي حساس باشد، سوراخ نمودن انگشت به ويژه سخت ميگردد. به جاي اين كه خود را براي سوراخ كردن انگشتتان آماده نماييد، وسيلهاي براي استفاده آسانتر پيدا كنيد كه داراي فنر ضميمه پر از سوزن (لانست) باشد.
فنر ضميمه فقط اجازه ميدهد كه عمق سوراخ، متناسب با خودتان باشد. با وجود اين كه سر سوزن در نسخه موجود است. اما، اشكال آن اين است كه ميبايست بابت وسيله فنر پر شده مبلغي را پرداخت نمود.
شكل ص 42 كتاب: آزمايش خون:
شمارسنج ويژه، خواندن نوار آزمايش را امكانپذير ميسازد. اين نوار با لمس قطرهاي از خون در شمارسنج قرار ميگيرد. سپس اطلاعات دقيقي را به شما ميدهد.
شكل 42 كتاب- نوار آزمايش- اطلاعات شمارسنج
ص 43 كتاب: جدول آزمايش گلوكز خون
دو روش براي كنترل گلوكز خون فرد وجود دارد (SBGM). اين روشها، دقيقاً وضعيت مقدار گلوكز خونتان را نشان ميدهند. تعداد دفعات انجام آزمايش را پزشك تعيين ميكند.
روش اول:
گلوكز موجود در قطره خونتان با تامپونهاي انتهاي نوار پلاستيكي واكنش نشان ميدهد. اين تامپونها به موادشيميايي آغشته ميشود و هنگامي كه در معرض گلوكز قرار ميگيرد، تغيير رنگ ميدهد. سپس، هر كدام از اين رنگها با نمودار در كنار چسب آزمايش خون ظرف مطابقت ميگردد با اين كه در شمارسنج مناسبي فرو ميرود تا اطلاعات دقيقتري را به شما بدهد.
چندين نوار مختلف در دسترس است كه زمان واكنش هر يك از آنها هم متفاوت ميباشد. بنابراين، پيگيري دقيق از دستورالعمل سازنده، ضروري است. در غير اينصورت شما (عدد) را خيلي بالا يا پايين ميخوانيد.
روش دوم:
هنگامي كه قطرهاي از خون روي نوار آزمايشي كه به طور ويژه طراحي شده گذاشته ميشود و واكنش شيميايي كمي پيچيدهتر ميگردد. تغيير رنگ مورد نظر صورت نميگيرد و نوار فقط با استفاده از شمارسنجهاي خاص پزشكي خوانده ميشود.
اين روش نسبت به روش تامپون رنگي مرسوم به ميزان خون كمتري نياز دارد. اما، شمارسنجها خيلي گران هستند.
آزمايش ادرار:
هنگامي كه كليههاي شما نميتواند مقدار مواد فيلتره شده را بيشتر باز جذب نمايد. گلوكز در ادرار ظاهر ميگردد. اشكال آزمايش ادرار اين است كه درجه در همه افراد يكسان نيست. اصطلاح صحيح اين نقطه سرريز، آستانه كليوي (رنال)، است.
ص 44
بعضي از افرادي كه نميدانند مبتلا به ديابت هستند، آستانه پاييني دارند و تست تحمل گلوكز براي آنها تشريح ميشود تا حقيقت امر مورد تاييد قرار بگيرد و علت ظاهر شدن گلوكز در ادرار، توضيح داده شود.
آستانه طبيعي سطح گلوكز خون حدود 10 ميليون در ليتر (ميلي مول در ليتر)، است. بنابراين، در شخص ديابتي آزمايش منفي ادرار نشاندهنده جايي بين 0 و 10 ميلي مول در ليتر است. اين امر وابسته به آستانه فردي است. آزمايش مثبت در دست ديگر، ميزان واقعي سطح گلوكز خون يامقدار فراتر رفته از آستانه مخصوص خودتان را مشخص نميكند.
با وجود اين كاهش نسبي در دقت، هر قدر كه ادرارتان را آزمايش نماييد و در اكثر موارد نتايج منفي به دست آوريد، ممكن است همه شما مجبور به پذيرفتن ديابتي باشيد كه به خوبي تحت كنترل است. مخصوصاً اگر شما با دارو و/ يا با پيروي از تغذيه سالم، درمان شدهايد.
نحوه انجام آزمايش:
اين روزها تقريباً هر شخص از آزمايش چسب، استفاده ميكند كه شبيه به نمونههاي آزمايش گلوكز خون است.
چوب را يا در جريان ادرار و يا در نمونه ادراري كه درست همان لحظه دفع نمودهايد، فرو ببريد. سپس، تا زمان واكنش شيميايي كه منجر به تغيير رنگ ميگردد، صبر نماييد. آن وقت، رنگ مقابل نمودار را كه معمولاً كنار چسب چاپ شده است، بخوانيد.
همانند چسبهاي آزمايش خون، مدت زمان انتظار شما از يك نوع چسب ادرار به نوع ديگر متغير است.
بنابراين، همواره دستورالعمل سازنده را كنترل نماييد. اگر آزمايش، سطح گلوكز خونتان را در همان زمان انجام آزمايش نشان دهد. ميبايست آزمايش با ادرار تازه انجام شود. مخصوصاً، اين نكته براي ادرار صبحگاهي حائز اهميت است كه ممكن است ادرار در مثانه شما به مدت چند ساعت احتباس پيدا كرده باشد. ميبايست، شما مثانهتان را حدود 5% ساعت قبل از انجام آزمايش، تخليه نماييد. سپس، نمونهگيري را حدود 5/0 ساعت بعد، بگيريد كه كنترل نمودن اين نمونه، واقعاً ضروري است.
شكل ص 44 كتاب
آزمايش ادرارتان: شكل : نمودار رنگي- نوار براي آزمايش ادرار
اگر سطح گلوكز خونتان خيلي بالا باشد، آزمايش ادرار، سطح آن را به طور دقيق نشان نميدهد.
ص 45 كتاب:
آنچه را كه نتايج نشان ميدهد:
هنگامي كه شما آزمايش خون يا ادرار را انجام ميدهيد، واقعاً نحوه تاثير مقدار انسولين قبلي يا درمان دارويي اخير را ارزيابي مينماييد.
به عبارتي ديگر، شخصي كه انسولين مصرف ميكند، با انجام آزمايش درست قبل از نهار، تاثير تزريق به موقع انسولين كوتاه اثر صبحگاهياش را مشخص مينمايد.
انجام دادن آزمايش به همين روش قبل از صبحانه، نشاندهنده اثر بخشي مقدار انسولين شب هنگام است.
همين تعبير در اصل براي قرصها به كار ميرود.
هنگامي كه نتايج آزمايش نشاندهنده افزايش سطح گلوكز خون است، ممكن است شما مجبور به بالابردن مقدار بعدي دارو باشيد تا تعادل برقرار گردد. اين كار مشكل را در كوتاه مدت حل ميكند. اما واقعاً شما ميخواهيد در درجه اول با تنظيم مقدار انسولين قبل از آزمايش، از بروز مشكلات ناشي از آن، پيشگيري نماييد.
بهتر است زمان روز انجام آزمايش را تغيير دهيد و قبل از تنظيم بسيار زياد آن طي يك دوره 3 تا 5 روزه، صبر كنيد.
بدين صورت شما هر گونه تغيير در الگوي سطح گلوكز خون را متوجه خواهيد شد. تا زمان تجربه بيشتر در زمينه كنترل ديابت، بهتر است قبل از تغيير دادن مقدار انسولين يا دارو با پزشك عمومي (GP) يا اشخاصي كه در تيم مراقبت از افراد ديابتي حضور دارند، مشورت نماييد.
بعداً، وقتي در مورد عكسالعمل بدنتان آموزش ديديد، ميتوانيد خودتان مقدار آن را تنظيم نماييد. زيرا، از نحوه تاثير آن اطلاع داريد.
ص 46 كتاب: كنترل در بيمارستان:
اگر شما مبتلا به ديابت نوع I (وابسته به انسولين) باشيد، ممكن است مسائلي وجود داشته باشد كه روان پزشكان احساس كنند، عنوان آن با در نظر گرفتن پيشرفتهترين آزمايش خون، در اثر بخشي درمان، مفيد است. آنها جاي شما آزمايشهاي معمولتان را انجام نميدهند. اما، ميتوانند اطلاعات بيشتري را در اختيار شما قرار دهند و در تصميمگيري پزشك براي تعديل درمان، مؤثر باشند.
هر دوي اين آزمايشات نياز به نمونه خون وريدي دارد.
هموگلوبين گليكدزيله شده
اين روش ميانگين سطح گلوكز خونتان را طي دوره 6 الي 8 هفته اندازهگيري ميكند. همه حد معمول را دوست دارند. گرچه، تفاوت خيلي كم يا زياد آن در هر يك از دستورالعملها متغير است.
بدين دليل، آن روش مفيدي براي تنظيم روزانه درمان انسولين نيست. اما، در كل رهنمون مناسبي براي تاثير مطلوب درمان ميباشد.
فروكتوزآمين:
قاعده كلي اين آزمايش همانند هموگلوبين گليكوزيله شده است. با اين تفاوت كه اثر بخشي درمان را طي دوره كوتاهتر- حدود 3-2 هفته قبل- ارزيابي مينمايد.
علاوه بر اين، رهنمون مفيدي در تاثير مطلوب درمان فعلي يا لزوم تعديل آن است.
شكل ص 46 كتاب:
آزمايش خوني خاص:
ممكن است مرتباً از شما نمونه خون بيشتري درخواست شود تا ميانگين گلوكز خونتان برآورد گردد.
جدول ص 47 كتاب
نكات كليدي:
· آزمايش خون اطلاعات دقيقتري را در مورد كنترل گلوكز، در اختيار شما قرار ميدهد.
· آزمايش خون براي از ميان بردن هيپوگليسمي (افت گلوكز خون) مفيدتر است.
· آزمايش ادرار براي كنترل بيماراني كه رژيم غذايي دارند/ و يا از مقدار كم داروهاي (OHAS) استفاده ميكنند، بسيار مفيد است. اما، براي بيماراني كه در معرض خطر هيپوگليسمي هستند، خيلي مؤثر نيست.
ادامه دارد
******** دکتر محسن امیرآبادی *******